Beste rijke mensen, wilt u zich binnenkort allemaal bibberend van angst opsluiten in gouden kooien?

Dit opiniestuk verscheen in De Standaard op 9 november 2026.

Dirk Holemans ziet twee toekomstmogelijkheden voor welgestelde Belgen: zich opsluiten achter de hekken van gated communities, of solidair zijn en iets doen aan de toenemende ongelijkheid.

Beste rijke landgenoten,

U kwam vorige week negatief in het nieuws, omdat een van uw adviseurs pleitte om u meervoudig stemrecht te geven. Columnist Raf Njotea noemde dat in deze krant terecht een vorm van verbeeldingsarmoede (DS 5 november). Maar dat betekent niet dat verbeelding onbelangrijk is, of dat u het slecht hebt gedaan, integendeel.

U hebt het op financieel vlak uitmuntend gedaan. De Tijd berichtte op 22 oktober dat de Belgische private banken een recordvermogen van meer dan 600 miljard euro beheren. Dat is dus het geld van vermogende klanten zoals u. En ook de ‘betere’ middenklasse heeft goed geboerd. In een redactioneel commentaar van deze krant (DS 22 mei) stond dat er tegen 2040 zo’n 1.200 miljard euro van de ene generatie naar de volgende overgaat. Als je die twee bedragen bij elkaar neemt, kun je veilig concluderen dat in ons land, en zeker in Vlaanderen, ongeveer een derde zijn schaapjes op het droge heeft. Jullie huidige leven en de toekomst van jullie kinderen ziet er dan ook prachtig en verzekerd uit. Of toch niet?

Want hoe voelt het om rijk te zijn en toch te leven in een land dat tal van basisdiensten niet meer kan garanderen? Ook u staat elke ochtend in de file. Ook uw kinderen of kleinkinderen gaan naar een school waar een lerarentekort is. Ook onder welgestelde mensen stijgt het aantal chronisch zieken omdat de supermarkten vooral ultrabewerkt ongezond voedsel aanbieden. En ik wil niet populistisch klinken, maar een armere overheid betekent ook een onderbemand politieapparaat en een machteloos justitieapparaat, wat een onveilige samenleving oplevert. U wilt toch uw leven niet leiden in een gated community, zeg maar een gouden kooi, zoals rijken nu al bibberend van angst doen in, bijvoorbeeld, Mexico?

Angst voor criminaliteit

Uw (klein)kinderen erven meer dan uw vermogen. Ze erven ook klimaatontwrichting, die de samenleving onderuit kan halen, en een arbeidsmarkt waarop een job niet langer vanzelfsprekend is, ook niet voor uw nakomelingen met twee masterdiploma’s. En ze kregen steden waar ze niet meer kunnen wonen, tenzij u bijspringt. Dat laatste is geen Belgisch probleem. Van Stockholm tot Athene wordt wonen in de stad onbetaalbaar. Deze week kwamen in Griekenland duizenden jongeren op straat tegen de hoge levensduurte. Wonen, ooit een basisrecht, is een belegging geworden.

Uw vermogen maakt uw familie minder kwetsbaar, maar het beschermt haar niet tegen een afbrokkelende samenleving. Misschien is het beleggingsfonds waarin uw centen zitten, er zelfs mee de oorzaak van dat wonen voor steeds meer mensen onbetaalbaar wordt. Of misschien komt het rendement uit aandelen van olie- en gasbedrijven, die de klimaatontwrichting aanjagen. Komt die mooie erfenis voor uw kinderen dan niet neer op een mooi ingerichte suite op de Titanic?

De Britse epidemiologen Kate Pickett en Richard Wilkinson toonden in hun boek The spirit level aan dat ongelijkheid iedereen schaadt, ook de welgestelden. Want ongelijkheid tast het onderlinge vertrouwen en de sociale samenhang in een maatschappij aan. Vermogende mensen in erg ongelijke landen leven vaker in angst voor criminaliteit en trekken zich terug, wat ten koste gaat van hun levenskwaliteit en bewegingsvrijheid. En zelfs als je rijk bent, loop je in een erg ongelijk land meer risico op gezondheidsproblemen dan in een meer egalitair land.

Het is dus in uw belang om na te gaan of uw vermogen bijdraagt aan een samenleving waarin uw (klein)kinderen vrij en ongedwongen in kunnen gedijen. Dat kan door nu al te kiezen voor ethische banken, of door een deel van uw vermogen te beleggen in projecten die vooral maatschappelijk rendement opleveren, zoals burgercoöperaties met een uitdrukkelijk sociaal of ecologisch doel. Als er van 600 miljard euro amper 1 procent op die manier geïnvesteerd wordt, is onze samenleving op slag veel meer toekomstbestendig.

Angst voor de kiezer

Maar er is veel meer nodig, en daarbij gaat mijn grootste verwijt naar onze regeringen. Blijkbaar betekent minister worden dat je het vermogen verliest om groots te denken én te handelen. Deze krant pleitte er in het eerder geciteerde commentaar voor om de fiscaliteit stap voor stap te laten kantelen: minder belastingen op arbeid, meer op vermogen. Maar in de Wetstraat verdwijnt elk voorstel in die richting meteen in de lade, de ministers doen blijkbaar nogal snel in hun broek uit angst voor de kiezer. Maar is het niet denkbaar dat landgenoten die het goed hebben, een deel van hun vermogen willen investeren in een nieuw samenlevingsproject dat hoop geeft voor de toekomst? Waarbij hun vermogen veilig blijft – wat al een hele meerwaarde is in deze tijden? Is het dan zo moeilijk om dat privégeld toekomstbestendig in te zetten? Stel u voor dat we dat structureel zouden doen.

Ik doe hierna drie voorstellen om groots te denken.

Eén: een publieke woonobligatie die betaalbare huurwoningen in onze steden financiert. Wenen doet dat al een eeuw lang: een groot deel van de inwoners woont er betaalbaar, omdat de stad zelf bouwt en verhuurt. Nederland kent al heel lang het model van publieke wooncoöperaties.

Twee: een transitiefonds met staatswaarborg voor coöperatieve warmtenetten, windmolenparken en isolatieprojecten wijk per wijk. Die investeringen betalen zichzelf over 20 of 30 jaar terug: precies de horizon van vermogende families.

Drie: laat inderdaad de fiscaliteit kantelen, en geef mensen een keuze. Wie een deel van de nalatenschap voor lange tijd in die duurzame publieke fondsen vastzet, krijgt een fiscaal voordeel. Wie dat niet doet, betaalt elk jaar meer. Elke extra euro gaat naar een lagere belasting op arbeid, zo organiseren we solidariteit met wie niet erft. De grootste vermogensoverdracht uit onze geschiedenis wordt dan een overdracht naar de toekomst, en niet alleen naar de volgende generatie van dezelfde families, terwijl de toenemende ongelijkheid de samenleving ondermijnt.

Angst voor de toekomst

Niets daarvan is utopisch. Het vraagt politici die minder staren naar kleine schermpjes en weer grote ideeën ontplooien. Het vraagt hoge middenklassers die beseffen dat hun welvaart niet uit het niets kwam: ze steunde op degelijke scholen, een sociale zekerheid en een stad waar je als twintiger nog een betaalbare woonst kon huren. Dat was de erfenis die zij kregen van een generatie die wel groots durfde te denken.

Dat is wat ik vraag, beste rijke landgenoten: eis van onze beleidsmakers een langetermijnvisie die onze samenleving toekomstbestendig maakt. En zeg met luide stem dat u die visie zult steunen, ook met uw kapitaal. Uw kinderen zullen sowieso rijk zijn. De vraag is of ze dat angstig in een verloederde samenleving zullen zijn, of ongedwongen in een welvarend land dat zorgt voor al zijn burgers.

Dirk Holemans is coördinator van denktank Oikos. Zijn boek Dit is je noodpakket verschijnt deze winter bij Epo.