Degrowth Donut – Lezing van Mladen Domazet

Een presentatie van Mladen Domazet over de Degrowth-donut, een variant die hij zelf ontwikkelde op basis van de Donuteconomie van Kate Raworth.

Zagreb, 12 maart 2026

Mladen Domazet stelde de Degrowth-donut voor, een versie van de donut die naast de gebruikelijke biofysische en sociaaleconomische dimensies ook een culturele dimensie toevoegt aan het model. Het model bestaat uit drie segmenten, tien thema’s en 33 indicatoren, met telkens 11 indicatoren per segment. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen drempels, die het risico op tekorten weergeven, en grenzen, die het risico op overschrijding weergeven. Zowel drempels/tekorten als grenzen/overschrijdingen kunnen biofysisch, sociaaleconomisch of cultureel zijn. Het model is contextueel aanpasbaar en kan daardoor gebruikt worden om verschillende soorten plaatsen en organisaties te analyseren.

Domazet illustreerde dit met een analyse van het Kroatische Nationaal Theater in Zagreb, waarbij hij beroep deed op personeelsenquêtes, nutsfacturen, interne documenten en een energie-auditrapport als databronnen. De conclusie die er uitsprong: de houding tegenover duurzaamheid was niet het probleem – de werkelijke milieu-prestaties wél. Dat onderscheid tussen wat een organisatie gelooft en wat ze effectief doet, werd een van de terugkerende rode draden van de cursus. Domazet schetste ook praktische wegen voor culturele organisaties die met het model willen werken, zonder noodzakelijk een volledige set indicatoren op te bouwen. Hij pleit voor onderzoek via studio- en veldwerk rond lokale ontgroei-uitdagingen zoals mobiliteit, voeding en huisvesting. Een ander instrument zijn “design onder grenzen”-sprints, waarbij groepen op zeer korte termijn antwoorden moeten zoeken op vragen zoals de grenzen aan materiaal- en energieverbruik. Durven schetsen is de boodschap, “het pad is de schat”, gewoon doen! Tot slot vraagt Domazet ons om na te denken over hoe we het zelf zouden onderwijzen, hoe we het aan anderen zouden vertellen, en om te vertrouwen op de kracht van de donut als communicatie-instrument: dit zijn de doelen, welke stappen kunnen we zetten?

Als ontwerpprincipes raadt Domazet aan om stil te staan bij co-creatie met gemeenschappen (gebruik je echte problemen en beperkingen, denk aan wederkerigheid), materiële boekhouding (verwerk voldoende energie- en materiaalbudgetten in projecten), temporele geletterdheid (formuleer je visie, koppel doelen aan wenselijke mondiale doelstellingen zoals netto nul op welbepaalde momenten), gedistribueerde handelingskracht (focus op vertrouwen en welzijn, houd rekening met de verschillende doelen van verschillende actoren) en reflectieve dialoog (schakel experts in, laat waarden, afwegingen en onbedoelde effecten expliciet naar boven komen).

Domazet vat het samen: de donutstructuur geeft aan het cooperatieve werk haar doelen en conceptuele grammatica; cooperatieve productie vertaalt die doelen naar nieuwe metabolische routines en levert gedisciplineerde feedback terug die het donutkader aanscherpt of bijstuurt.

Deze presentatie maakte deel uit van het programma “Doughnut Economics for Cultural Sector and Cooperatives“, gezamenlijk georganiseerd door denktank Oikos en het Institute for Political Ecology IPE.

Oikos wil de komende tijd het Donut model verder uitdragen, organisaties inspireren met workshops en studiedagen. Interesse? Stuur een mail naar info@oikos.be

En bekijk zeker de volledige lezing hier op PeerTube, Oikos.be of YouTube: