en

Winkelwagen leeg

Denktank voor Sociaal-Ecologische Verandering

 

EDITO

- Kan een moderne samenleving zorg dragen? Dirk Holemans

DOSSIER AGRO-ECOLOGIE

- Bodems en agro-ecologie: is koolstof de heilige graal? Jeroen Watté
-
We hebben weer meer boeren nodig. Over de wedloop tussen voedselproductie en biodiversiteit Myriam Dumortier, Wouter Vanhove
- Tijd voor een verrijzenis van het prijzijstelsel? Hans Vandermaelen, Koen Dhoore
- Het pad is het doel: agro-ecologie en de valkuilen op zoek naar hergronding Marjolein Visser
- Na het virus: tijd en opportuniteit voor een agro-ecologische doorstart in het Zuiden Suzy Serneels, Myriam Welvaert, Wouter Vanhove

REDMOND Tekening

LITERAIR

Vertaling van de zeven tragedies van Aischylos Patrick Lateur

ECONOMIE

- De terugkeer van de overheid. ‘Whatever it takes’ Johan Malcorps
-
Economie in meervoud Deel VII. Naar zorg als kern van de economie Jef Peeters

UITGELEZEN

Bouwstenen voor progressieve totaalpolitiek Kristof Calvo

EDITO

- De democratische dialoogopdracht voor postcoronatijden Dirk Holemans

ECONOMIE

- De Serviceberry: een economie van overvloed Robin Wall Kimmerer
-
Economie in meervoud. Deel VI — Foundational Economy: heropbouwen van essentiële voorzieningen Jef Peeters

REDMOND Tekening

IN MEMORIAM

- In memoriam: David Graeber (1961-2020). De antropoloog van en de activist voor een andere wereld Roger Jacobs

ESSAY

- Al amanah: wij zijn verantwoordelijk voor elkaar Rachida Lamrabet

INTERVIEW

- De natuur herwaarderen. Interview met Tom Bauler Marie-Monique Franssen

LANDBOUW

- Landbouw en natuur: scheiden of verweven? Esmeralda Borgo

LITERAIR

- Vier gedichten Miriam van Hee
-
Zwemlessen voor later Jo Govaerts

TRANSITIE

- INEOS en de politiek van de industriële transitie Frederik De Roeck en Femke Lootens

COMMONS

- Doek: een commonsverhaal van textiel Lies Van Assche en Christine Huyge
-
Bloum: een coöperatieve buurtwinkel in Vorst Karolien Burvenich en Wervel vzw

UITGELEZEN

- Viermaal degrowth Jef Peeters
-
Klimaatverdriet Guido Deraeck

 

Oikos 96 ― inhoud jongste nummer

EDITO
Het roer omgooien in het woonbeleid Dirk Holemans

SAMENLEVING
Crisissen in tijden van verdeeldheid Guido Deraeck

GRONDSTOFFEN
Het Europese grondstoffenbeleid in een mondiaal perspectief: tussen extractivisme en dekolonisering Wies Willems

REDMOND Tekening

LITERAIR
Vijf gedichten Katelijne Billet

DOSSIER WONEN
Inleiding Dirk Holemans
Betaalbaar wonen: er ontbreekt een schakel in de Vlaamse woonmarkt Marc Heughebaert
De wooncrisis vraagt meer dan herverdelen Michel De Bruyne
Het Gents woonbeleid: meer en betere woningen, in het bijzonder voor de laagste inkomens Tine Heyse
Gezocht: lefgozers voor wooncoöperaties Lieve Jacobs, Peggy Totté
Tussen droom en werkelijkheid. Naar meer kwaliteit en diversiteit in het Vlaamse woonlandschap  Julie Mabilde
Betaalbaar huurvastgoed ontwikkelen als verdienmodel met maatschappelijke meerwaarde Filip Canfyn

UITGELEZEN
Murray Bookchin ― ‘Paden naar een groene toekomst’ Roger Jacobs

 

Oikos 95 – Inhoud jongste nummer

 

EDITO

Het ecologisch kompas 

Dirk Holemans

 

IN MEMORIAM

Groene politieke filosoof Marius de Geus (1954-2020)

Roger Jacobs

 

FEMINISME

Feminisme in tijden van klimaatstrijd

Anneleen Kenis

Dit artikel wil een bijdrage leveren om gender op de klimaatagenda te zetten. Het argument is niet enkel dat de klimaatverandering verschillende effecten naargelang iemands gender heeft, maar ook dat de hegemonische antwoorden op de klimaatver- andering van een sociaal geconstrueerde ‘masculiene’ visie op de natuur vertrekken, terwijl een feministische analyse ons net kan helpen te begrijpen wat fundamenteel op het spel staat. Dit artikel kijkt daarvoor naar de klimaatstakingen van 2019 door een feministische bril. Het analyseert hoe de acties erin slaagden klimaatverandering te politiseren rond het thema van intergenerationele rechtvaardigheid, maar ook door het naar voren schuiven van een gecontesteerde tactiek.

 

STEDELIJKHEID

Steden wijzen de weg

Dirk Holemans

In de transitie naar een sociaalecologische samenleving kunnen steden een cruciale rol spelen. Ze zijn de ideale schaal en broedplaats voor nieuwe voorbeelden van een postkapitalistische economie, gebaseerd op lokale kringlopen, samenwerking en innovatieve governance-modellen. Via de commons, de levenseconomie en de sociale kringloopeconomie kunnen ze die transitie vormgeven. Hoe moeten steden zich verenigen om op politiek én economisch vlak echt het verschil te maken? Door het bouwen van stedelijke coalities met een duidelijke politieke agenda gericht op de noodzakelijke sociaalecologische transitie. 

 

REDMOND

Tekening

DEBAT #BLACKLIVESMATTER

 

Dochter van de dekolonisatie

Nadia Nsayi

Met Dochter van de dekolonisatie (EPO, 2020) schreef Nadia Nsayi een familiegeschiedenis die samenvalt met honderd jaar kolonisatie en dekolonisatie. Een meeslepend verhaal dat het relaas van een familie verweeft met de relaties tussen België en Congo. In Oikos 95 nemen we twee fragmenten uit het boek op:  ‘Sorry is niet genoeg’ en ‘Excuses voor koloniaal onrecht’. 

 

De mode is geen bondgenoot

Sarah Vandoorne

Kledingmerken vielen door de mand nadat ze zich via sociale media uitgesproken hadden voor Black Lives Matter. Academici en activisten wijzen steeds vaker op het koloniale verleden waar de mode-industrie op steunt, nog altijd. De oorsprong van deze sector kan getraceerd worden tot de slavenhandel en doorgetrokken tot klimaatongelijkheid. Alle opportunistische Instagramposts ten spijt: de meeste merken zijn geen bondgenoten. Het economisch misbruik waar fast fashion op teert, is volledig gebaseerd op onze koloniale geschiedenis.

 

#BETERNACORONA

Wie wint het gevecht om de Europen Green Deal?

Jan Mertens

Sinds de Europese Commissie eind 2019 het voorstel voor de Green Deal lanceerde, is die een symbool geworden van het gevecht over de toekomst van de Europese burgers. Zullen we een versnelling inzetten naar een klimaatneutrale circulaire maatschappij? Of zal de Covid 19-crisis ervoor zorgen dat we ons uiteindelijk terug begraven in de oplossingen van het verleden? 

 

LITERAIR

Drie gedichten

Geert Van Istendael

 

BIODIVERSITEIT

Het nieuwe denkkader van IPBES: hoe de zoektocht naar de waarde van natuur de wetenschappers uit hun hokjes jaagt

Stijn Neuteleers, Glenn Deliège en Sander Jacobs

Al van in de begindagen van het IPBES waren er heel wat stemmen die opriepen om een andere weg te volgen dan die van dat andere bekende milieu-panel, het IPCC. Natuurbeleid lijkt van een heel andere aard te zijn dan klimaatbeleid: er moet rekening gehouden worden met een veelheid van kennis en waarden. Dit vraagt vervolgens om een heel andere wetenschap, één die breder en inclusiever is dan de klassieke wetenschapsbeoefening, één die fundamenteler interdisciplinair is en bovendien echt openstaat voor zogenaamde lokale kennis. Het nieuwe denkkader van het IPBES kan een belangrijke stap zijn in een dergelijke epistemologische omwenteling. 

 

ECONOMIE

Economie in meervoud. Deel V. Commoning: van beheer tot veranderingspraktijk

Jef Peeters

In deel V van de serie ‘Economie in Meervoud’ zetten we een stap verder met een focus op ‘commoning’, een eerder recent begrip voor de commons-praktijk, het handelen van commoners. Om dat te situeren ten opzichte van het oudere commons-onderzoek beginnen we met de door Ostrom beschreven design-principes voor duurzame commons. Commoning dekt immers een breder terrein dan Ostroms benadering van commons. Aan de hand van enkele belangrijke auteurs proberen we dat terrein deels in kaart te brengen. 

 

UITGELEZEN

De Kollebloem – De kracht van voedende landbouw

Myriam Dumortier

Welke analyses na corona? 

Guido Deraeck

 

Oikos 94 – Inhoud jongste nummer

 

EDITO

Beter Na Corona

Dirk Holemans

 

OPROEP

#BeterNaCorona. Bouwen aan sociaal-ecologisch beleid voor het post-coronatijdperk

Oikos

Met de coronacrisis worden er ongeziene maatregelen genomen om de economie overeind te houden, banen te vrijwaren, mensen een inkomen te garanderen. Dat zijn legitieme doelstellingen. Maar de grootste financiële injectie sinds decennia moet meteen ook een antwoord bieden op de grote maatschappelijke uitdagingen die door deze pandemie alleen maar duidelijker zijn geworden zoals de klimaatcrisis, de ineenstorting van biodiversiteit en groeiende ongelijkheid. Wat is er nodig om onze maatschappij zo te organiseren dat mens, samenleving en natuur gerespecteerd worden, dat iedereen gelijke rechten en kansen heeft om een waardig bestaan op te bouwen? 

 

ECONOMIE

 ‘Plan A’ na corona: een sociaal-ecologische transformatie van de economie

Jonas Van der Slycken

De maatregelen om de coronapandemie te bezweren, doen de economie vertragen. Aangezien economieën er niet voor gemaakt zijn om niet te groeien, worden al plannen gesmeed om na corona zo snel mogelijk terug te keren naar de normale groeisituatie. Dit is echter niet de beste optie. Business as usual bleek bijzonder effectief om onze planeet te plunderen en miljoenen mensen uit te sluiten. De huidige impasse illustreert dat de toekomst niet bestaat uit een groeisnelweg maar dat de economie anders vormgegeven kan worden. Dit komt goed uit aangezien 2020 een scharniermoment is om de klimaatomslag te maken en de economie ten dienste te stellen van mens en planeet, als een aantal economische dogma’s sneuvelen en taboes doorbroken worden. De ecologische economie en ontgroeibeweging bieden alvast de nodige inzichten en reiken innovatieve beleidsmaatregelen aan. 

 

BIODIVERSITEIT

De biodiversiteitscrisis

Myriam Dumortier

In 2001 besloten de Europese leiders om tegen 2010 het verlies van biodiversiteit in Europa te stoppen. In 2010 bleef de biodiversiteit echter verder achteruitgaan. In het kader van het Biodiversiteitsverdrag volgde een mondiaal engagement om tegen 2020 het wereldwijde verlies van biodiversiteit te stoppen. Ondertussen zijn we 2020 en zijn de berichten over de achteruitgang van de biodiversiteit alleen maar alarmerender geworden. Dit werd de inzet voor de tweejaarllijkse COP (Conference of Parties) van het Biodiversiteitsverdrag in oktober 2020 in China. De opbouw naar deze conferentie werd echter bruut doorkruist door SARS-CoV-2, een van de onooglijkste vormen van biodiversiteit op aarde. De conferentie is naar het voorjaar 2021 verschoven. Wat is er aan de hand met de biodiversiteit? 

Hoe kan inheemse wijsheid ons helpen om de zesde uitstervingsgolf te vermijden? 

Patricia Verbauwhede

Volgens cijfers van de Wereldbank maken inheemse volkeren ongeveer 5 procent van de totale wereldbevolking uit. Op het hun erkend leefgebied, ongeveer 10 procent van het aardoppervlak, beschermen ze ongeveer 80 procent van de resterende biodiversiteit op aarde. In deze tekst legt de auteur contact met inheemse mannen en vrouwen, om te begrijpen hoe zij ‘biodiversiteit’ interpreteren, waarom het belangrijk is om die in stand te houden en op welke manier ze dit proberen te doen. Ze spreekt met Myriam uit Guatemala, Martha en Luis uit Bolivia en Sofia en Nelly uit Ecuador. Wat ze delen met elkaar is niet alleen hun inheemse afkomst, maar ook hun geworteld zijn in gemeenschappen die voor hun levensonderhoud sterk afhankelijk zijn van de veerkracht van hun leefgebied.

Uit naam van de Natuur

Barbara De Coninck

Opkomen voor de biodiversiteit en voor natuurherstel veronderstelt een vernieuwde houding tegenover dier en plant: een nieuwe alliantie met de biosfeer. Het afleggen van het kleed van superioriteit tegenover de wilde natuur en het pre-culturele (de mens is niet het eindpunt van natuur en cultuur). In plaats daarvan solidariteit met de natuur. Aandacht en ontzag voor andere levensvormen, voor andere manieren van bewoning van de aarde, voor andere manieren van zijn. 

Natuurbeleid in Vlaaderen. Waar staan we nu en wat brengt de toekomst? 

Mieke Schauvliege

Dit artikel schetst eerst het ontstaan en de evolutie van het Vlaams Natuurbeleid tot 2010. Daarin worden drie periodes onderscheiden. Dan volgt een overzicht van het beleid tot vandaag, tien jaar na het Internationaal Jaar van de Biodiversiteit. We stellen ons vervolgens de vraag of dit natuurbeleid het verlies aan biodiversiteit kan stoppen. En vooruitblikkend tot 2050 willen we een mogelijke kentering onder de loep nemen. Tot slot wordt onze grondbekommer- nis nog eens expliciet verwoord.

LITERAIR

Drie gedichten

Erwin Mortier

 

DEBAT: KWEEKVLEES

De boer, de koe, het klimaat en kweekvlees

Kurt Sannen

De wereldwijde veehouderij is verantwoordelijk voor dierenleed, milieuvervuiling, klimaatverandering en gezondheidsproblemen, wordt gesteld. Kweekvlees zou de beste oplossing zijn voor deze mondiale uitdagingen. Deze stelling gaat echter voorbij aan twee feiten. Ten eerste, het is niet veehouderij an sich maar het marktsysteem waarin de huidige geïndustrialiseerde veehoude rij gevangen zit dat deze problemen veroorzaakt. De agro-ecologische veehouderij daarentegen is wel in staat om een groeiende wereldbevolking gezond te voeden binnen de draagkracht van onze planeet en met respect voor de dieren. Ten tweede, de impact van kweekvlees op mens en milieu en op onze relatie met het milieu is nog onvoldoende onderzocht en we weten nog onvoldoende wat de gevolgen zijn. 

Kweekvlees is een ecologische opportuniteit

Michel Vandenbosch en Hermes Sanctorum

De strijd tegen dierenleed kent successen, zoals een dierenwelzijnswetgeving die steeds strenger wordt. Maar de honger naar vlees groeit wereldwijd en als Belgen wat minder vlees eten, wordt dat ruim- schoots gecompenseerd door een toenemende export. Verdedigers van dierenrechten staan niet alleen in hun bezorgdheid over de impact van vlees. De alarmerende rapporten van het internationale klimaatpanel IPCC zijn glashelder over de desastreuze ecologische effecten. Voeg daar de recente Corona-crisis aan toe, die onlosmakelijk verbonden is met vleesconsumptie, en het vraagstuk krijgt een heus existentieel aura. De wetenschappelijke analyse is duidelijk, maar wat is de maatschappelijke oplossing? 

UITGELEZEN

Spektakeldemocratie, Thomas Decreus

Dany Neudt

 

Oikos 93 – Inhoud jongste nummer

 

Dit decennium moet het gebeuren

Dirk Holemans

Edito

 

Groen werk, plezant werk

Katrien Van Kerkhoven

In dit stuk bespreekt Katrien Van Kerkhoven de noodzaak van goede, groene jobs in de uitbouw van een ecologische samenleving. Om te overtuigen, moeten deze jobs ook tegemoetkomen aan andere problemen die mensen vandaag in hun werk ervaren, zoals overbelasting en burn-out. Katrien licht toe hoe werk als een katalysator voor de ecologische transitie kan dienen, door het creëren van intrinsiek motiverend en goed werk dat hand in hand gaat met een stevige sociale bescherming. De Homo Cooperans als mensbeeld is hierbij een vertrekpunt.

 

Artificiële Intelligentie. Deel II. Mens zijn in het tijdperk van algoritmen: De mens wordt machine, de machine wordt mens.

Rudi Van de Velde

We leven in een snel veranderende wereld waarin technologische innovaties elkaar in hoog tempo opvolgen: algoritmen, artificiële intelligentie, robotisering... Steeds vaker werpt de vraag zich op hoe deze innovaties gestuurd kunnen worden in het belang van de samenleving. Om hierop een antwoord te bieden, is het belangrijk de verschillende ontwikkelingen vanuit een breder perspectief te begrijpen. In dit nummer zullen we het hebben over de relatie tussen AI en sociale media, over het technokapitalisme met zijn gevolgen op arbeids- en militair vlak, en over de onbegrensde mogelijkheden van AI met de komst van de volgende generatie computers.

 

Economie in meervoud. Deel IV. Coöperaties als vehikel voor transitie

Jef Peeters

In Oikos 92 bracht Hannes Hollebecq al een introductie op de coöperatie als ondernemingsvorm. In deze bijdrage trekken we dat open vanuit een breder historisch perspectief, waarbij een blik op het verleden inzichten aanreikt over de plaats van de coöperatie in de sociaaleconomische transitie die vandaag aan de orde is. We besteden daarbij aandacht aan vernieuwende ontwikkelingen, alsook aan de nieuwe juridische positie van coöperaties in België.

 

Geo-engineering: ultieme redding of ultieme vloek?
De technologiestrijd: voorkomen of genezen?

Johan Malcorps

Niemand zal betwisten dat de inzet van schone technologieën van groot belang is om de transitie naar een klimaatvriendelijke samenleving te maken. De vraag is niet zo zeer: hebben we voor de ecologische transitie technologie nodig? De vraag is eerder: welke technologie hebben we nodig en kunnen we met technologie alleen het probleem oplossen, zoals de zogenaamde ecorealisten ons graag voorhouden? In dit stuk onderzoekt Johan Malcorps wat geo-engineering nu precies inhoudt en analyseert hij de wetenschappelijke en geopolitieke implicaties ervan.

 

Drie gedichten

Peter Mangel Schots

 

Interview met Sherilyn MacGregor: ‘Schelden op zestienjarige meisjes is een zwaktebod’

Tine Hens

Naar aanleiding van Ecopolis 2019 interviewde Tine Hens de Britse Sherilyn MacGregor over ecofeminisme, elitaire klimaattaal en internethaat. “Ecofeminisme is in de kern intersectioneel, het knoopt verschillende vormen van uitsluiting en onrecht — van racisme, over sociale uitsluiting tot milieuvervuiling — aan elkaar en daagt de bestaande orde en het privilege uit. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat die bestaande orde daar giftig en afwijzend op reageert.”

 

Uitgelezen


The Great Mindshift, Maja Göpel
Marie-Monique Franssen

Joker: ‘People are upset’
Bruno Mostrey

Bevrijdende grenzen
Bespreking van Grenzen, het nieuwe boek van Giorgos Kallis
Wouter Vanhove

Da gade gij nie bepalen. Tot waar reikt het autoritair Vlaams identitair beleid?
Analyse van het essay van Bas Heijne Mens/Onmens.
Guido Deraeck

Pagina 1 van 5

Don't have an account yet? Register Now!

Sign in to your account