logo

vrijdag, 18 september 2009 01:00

Hoever kan Europa oostwaarts reiken

Written by
Rate this item
(0 votes)

De relaties tussen Europa en Rusland zijn de voorbije jaren grondig gewijzigd. Er zijn de effecten van de uitbreiding van de EU, het beleid van de NAVO, de hernieuwde affirmatiedrang van Rusland, de veranderende geopolitieke verhoudingen op het vlak van de energietoevoer, en nog veel meer. Het is opvallend dat de EU er weinig of niet in slaagt om een goede houding aan te nemen in dit erg beweeglijke krachtenveld. Het is al even opvallend dat er gemiddeld gezien weinig interesse is bij verantwoordelijken uit de politieke of maatschappelijke middens om grondig na te denken over het ‘oosten' van Europa en de rol van Rusland. En dat kan wel eens een serieuze misrekening zijn. Dat wordt zeer duidelijk in het boeiende en ook erg nuttige boek Hoever kan Europa oostwaarts reiken van Katlijn Malfliet.

Wat is ‘Europa'? Dat is meteen een van de belangrijkste vragen die doorheen het hele boek terugkomen. Europa is een geografische ruimte en Europa is ook een idee. Waar liggen de grenzen van Europa? Dat is eigenlijk per definitie een niet te beantwoorden vraag. Je kunt in principe afspreken tot waar de Europese Unie komt, maar je kunt niet beslechten tot waar Europa komt. Het is duidelijk dat de EU van zichzelf vindt dat het een politieke uiting is van het idee Europa, en in veel opzichten is het dat ook. Maar dat mag geen aanleiding zijn tot zelfgenoegzaamheid of gebrek aan zelfkritiek. In het boek illustreert Malfliet op veel manieren hoe Rusland niet zomaar van plan is het idee Europa over te laten aan anderen, integendeel. Dat heeft niet enkel te maken met de assertieve politiek van iemand als Poetin, het zit veel dieper. De EU moet zich dan ook niet te veel illusies maken over een gemakkelijke ‘democratisering' in oostwaartse zin. Wat een aantal jaar geleden misschien nog wel ging, gaat nu niet meer. De wereld is snel aan het veranderen, en de EU kijkt toe, nog niet in staat om een nieuwe rol op te nemen.

Het interessante aan dit boek is dat je als lezer tegelijk op een compacte manier heel wat informatie krijgt over de politieke ontwikkelingen van de voorbije jaren, maar ook duiding bij onderliggende structuren. Wat betekent bv. een woord als soevereiniteit, en hoe ga je om met een verschillende invulling van zo'n term? In de benadering van Malfliet voel je veel zin voor nuance, en een oprechte poging om alle aspecten van de discussie te bekijken. Ze waarschuwt terecht voor een onderschatting van de uitdagingen, maar houdt ook vast aan de kern van de Europese waarden.

De EU is als concept een poging om ‘voorbij de natiestaat' te denken, en in die zin blijft het een uniek experiment dat niets van zijn nut heeft verloren. Maar net op het moment dat de EU nog een stap verder zou moeten denken, en voor zichzelf een rol zou moeten zien in een veranderende multipolaire wereld, lijken heel wat lidstaten van de EU terug te plooien op zichzelf. Ze kunnen moeilijk weerstaan aan de verleiding van de lokroep van de nationale ‘identiteit'. Misschien is dat alles best te verklaren, maar ondertussen staat de wereld niet stil. Katlijn Malfliet maakt voldoende duidelijk dat de politiek van Rusland niet zonder risico's is, en vraagt om een krachtig antwoord dat echter ook vertrekt vanuit een ander besef van de verhouding van de EU en Rusland tegenover Europa, in alle betekenissen van het woord. Hoe moet de EU zich opstellen tegenover de NAVO? Hoe moeten we de trans-Atlantische relaties invullen? Hoe moeten we onze energievoorziening organiseren? De volgende jaren zullen cruciaal zijn. Het gaat niet enkel over de EU, maar ook over Europa. Het boek van Katlijn Malfliet is alleszins een bijzonder nuttige bijdrage aan deze discussie.

 

Katlijn Malfliet, Hoever kan Europa oostwaarts reiken. De Russische factor. Leuven, LannooCampus, 2008

Read 7338 times
Jan Mertens

Jan Mertens is beleidsmedewerker. Hij studeerde Germaanse Filologie en woont in Leuven.

janmertens.blogspot.com

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.