logo





  • Aral Balkan
  • Kate Raworth
  • Yochai Benkler
  • Vandana Shiva
  • Rob Hopkins
  • Michel Bauwens
  • Harald Welzer
  • Saskia Sassen
  • Tine Hens

Laatste bijdragen schrijversgemeenschap

Inhoud jongste nummer

Oikos 76

‘Na fair trade chocolade nu ook fair trade fiscaliteit bij Starbucks of Ikea’, stelt Dirk Holemans.  Een pleidooi voor een nieuw Europa dat niet langer nationale beschermende kaders ontmantelt. Voor een Europa dat bevoegdheden krijgt in sociaal beleid, zodat opnieuw werk wordt gemaakt van  herverdelende rechtvaardigheid. Want Europa is nu een huis zonder dak: telkens het sociaaleconomisch slecht weer is, staan de Europeanen in de kou. 

In ons themanummer Ecologische economie

Jef Peeters leidt het topboek Humanizing the Economy van John Restakis in en vertaalde het hoofdstuk over sociale coöperaties en sociale zorg. Zorgcoöperaties illustreren in het bijzonder een economische transitie: economie wordt terug een zaak van iedereen (de civiele samenleving, naast de staat en de markt) en richt zich op het realiseren van een gemeenschappelijk goed, dat prioriteit krijgt boven privaat gewin. Tegenover privatisering plaatst Restakis een strategie van vermaatschappelijking via coöperaties. En aan de basis van zowel economische als sociale hervorming staat wederkerigheid in de plaats van het concurrentiebeginsel.

Ook Herman Daly’s Economie voor een volle wereld kreeg een vertaling door Magda Brijssinck en Jan Mertens: een schets van de ‘optimale schaal van de economie in een volle wereld’ en beleidslijnen voor een steady-state-economie. 

Johan Malcorps bespreekt de noodzaak van een politieke keuze van Vlaanderen voor een circulaire economie: blijft deze een niche binnen de bestaande economie of gaan we voor een gehele omvorming van onze economie zodat die minder afhankelijk wordt van grondstoffen, minder afval voortbrengt en meer waarde schept uit nieuwe materiaalkringlopen? En maken we daarbij echt duurzame keuzes?

Op het gebied van een duurzame landbouw- en voedselproductie vormt ‘ggo-scepsis geen anti-moderne houding, maar een positieve, hoopgevende strijd’ vóór de vrijheid van boeren en consumenten, tegen de industriële belangen. Wouter Vanhove brengt een gedegen agro-ecologische analyse van ggo’s.  

In Het systeem tussen je boterham schotelt Wouter Boesman ons de paradox voor van de vaak lokale focus van stedelijke voedselstrategieën: ‘Voeding is vandaag het terrein bij uitstek waar de wereld verbonden is en regio’s van elkaar afhankelijk zijn.’ 

In Voorbij IS en Assad, een ‘derde weg’ in Syrië gaat Willem Staes in op de noodzaak aan een structurele ondersteuning van lokale vredesopbouw van onderuit. 

Michiel Bussink werpt een terugblik op de klimaatonderhandelingen in Parijs, afgelopen december: het rampzalige succes van Parijs.

In de rubriek Literair gedichten van Maarten Inghels, stadsdichter van Antwerpen, en een tekening van Redmond.

En we kijken uit naar zondag 17 april 2016: Ecopolis #2 - voor een juiste samenleving / ECOPOLIS #2 - for a just society. Deze tweede editie van Ecopolis - opvolger van Het Groene Boek - gaat door in het Kaaitheater in Brussel.

Add a comment

Afdrukken E-mail

Oikos 75

 

Deze tijd is de onze, als we de kans grijpen, stelt Dirk Holemans zijn edito. In de 20ste eeuw verenigden burgers zich in vakbonden om hun rechten af te dwingen. Deze eeuw is het moment aangebroken dat alle initiatieven zich verenigen in slagkrachtige nieuwe burgerbewegingen, stadsbonden en regiobonden, verenigd rond het streven naar een duurzame samenleving die ze zelf in handen nemen.

Willem Staes schetst de achtergrond en toekomstperspectieven van de oorlog in Syrië.
Zowel de oorlog als de opkomst van IS moeten immers gezien worden ‘in een bredere regionale context, waarin sektarische spanningen al decennialang doelbewust aangewakkerd worden.’ België en de EU hebben een belangrijke rol te spelen volgens Staes, met meer middelen voor humanitaire hulp, een politieke strategie voor vredesopbouw post-Assad, een VN-vredeshandhavingsmissie en steun aan lokale vredesactivisten.

Nu de eerste hype rond de groene encycliek Laudato Si is overgewaaid, biedt Johan Malcorps ons zijn grondige lezing van de verrassende standpunten van paus Franciscus aan: anders dan eerdere pausen plaatst Franciscus zijn ecologische visie in het centrum van de christelijke geloofsleer, maar waar vinden ecologisten en progressieven raakpunten en waar blijven er duidelijke discussiepunten? Eén zaak is alvast helder en gedeeld: ‘De mens zelf zal moeten veranderen.’
Een boodschap die haaks staat op deze van de ‘Ecomodernen’, volgens Dirk Holemans de nieuwe schaapsvacht van big industry: om de vernietiging van de planeet tegen te gaan, kunnen we de bestaande samenleving, haar consumptie- en machtsverhoudingen, rustig behouden, stellen ze met onversneden optimisme en een blind geloof in de ‘juiste technologie’. Over sociale rechtvaardigheid echter geen woord, vandaar dit opiniestuk ondertekend door meer dan tien milieubewegingen.

Mensen die aan de weg timmeren van een ecologische economie: we vinden ze op vele terreinen. Zo stellen Anne Snick & Hugo Wanner enkele monetaire hefbomen voor die voor de transitie vereist zijn. ‘Verbijsterend dat er zo weinig aandacht besteed wordt hieraan. Want groeidwang heeft alles te maken met het geldsysteem: geld is een sociale constructie en kan in principe bijgestuurd worden, want er staan geen natuurwetten in de weg. De alternatieven (bijv. voor bankengeld) zijn vandaag nochtans voorhanden, alleen zijn ze nog te weinig gekend en verspreid.’
Brent Bleys, Thomas Block, Bart Defloor en Erik Paredis brengen ideeën uit de degrowth beweging naar voor. Een beweging die uitgaat van een maatschappij die gedijt door anders en beter te leven met minder, met een visie die het politieke aspect van de economie benadrukt, en last but not least geenszins synoniem staat voor economische recessie of onstabiliteit.
Ook op werkvlak zijn we in een impasse geraakt. Denk aan de verbijsterend lage cijfers qua gezonde werkzin van een gemiddelde Europeaan (13%), verontrustende burn-outcijfers, een verdubbeling van langdurig ziekteverzuim in Belgische organisaties (sinds 2008) en ga zo maar door. Lut Van Mossevelde neemt ons mee in een duurzaam werkverhaal en houdt ons de spiegel voor: wat houdt ons tegen en hoe kunnen we anders werken?

Interview: De milieustrijd doorheen generaties. Met de klimaatconferentie in Parijs in aantocht, vroegen we drie jonge wolven om hun licht te laten schijnen op de ecologische uitdagingen van vandaag. Beleidscoördinator van Bond Beter Leefmilieu Mathias Bienstman, campagneverantwoordelijke van Greenpeace Joeri Thijs en activiste bij Climate Express Liza Lebrun geven hun visie over het politiseren van een jonge generatie, de verschuivende milieustrijd en ‘apocaloptimisten’ of ‘Someone who knows it’s all going to shit, but still thinks things will turn out okay’.

In de rubriek Forum: Ontzuilen om het middenveld te versterken. In het licht van de nog steeds hoog oplaaiende discussies over de toekomst van ons zorgsysteem en de rol daarin van de zuilen blijft het boek De Rekening van de Verzuiling van Mieke Vogels brandend actueel. Vandaar een terugblik én een vooruitblik door Johan Malcorps.

In de rubriek Aangeboden: Leerkansen voor iedereen. Wouter Smets buigt zich over een nieuwe onderwijstrend, genaamd ‘binnenklasdifferentiatie’, en onderzoekt de mogelijke beloftes van dit maatwerk in de klas naar onder andere een hogere onderwijskwaliteit en het verkleinen van de gekende prestatiekloof tussen leerlingen. 
Milieuactivisme in een stedelijk kader: Laura Bodyn geeft ons dankzij haar masterproef sociologie een inkijk in de successen en uitdagingen van de lokale Gentse milieubewegingen.

In de rubriek Literair, gedichten van Carmien Michels, en een tekening van Redmond.
In Uitgelezen: Naar een duurzaam rivierbeheer. Hoe herstellen we de ecosysteemdiensten van rivieren? De Schelde als blauwe draad (Patrick Meire & Mark Van Dyck) en Stop met klagen. Doe-het-zelfgids voor een vrolijke nieuwe wereld (Steven Vromman).

 

Add a comment

Afdrukken E-mail

Oikos 74

Terwijl meer en meer landen de moderne economische aanpak gebaseerd op competitie en massaconsumptie overnemen, lijkt Europa op het einde van haar verhaal te zijn gekomen, stelt Dirk Holemans. De aanpak van de recente financieel-economische crisis bevestigt dit gevoel van inhoudelijke leegte. Buiten een krampachtige poging om de economische motor van de 20ste eeuw weer op gang te krijgen op basis van een soberheidsbeleid, is er weinig ruimte voor innovatieve trajecten naar een duurzame toekomst.
Een wake up call van Holemans: waren de voorbije twee eeuwen deze van de sociale strijd en haar verworvenheden, dan is het nu tijd voor een massale sociaalecologische strijd, een waarin we ons als burgers terug organiseren rond concrete strijdpunten. Een mondiale elite die zonder mededogen mensen, landen en natuur uitstoot, op zoek naar het laatste procent rendement, is immers een wereld zonder democratie. Het komt erop neer ons 500 jaar oude paradigma van het Westen, ‘macht en beheersing’, om te buigen naar een nieuw toekomstverhaal, onder Holemans noemer van ‘Ecopolis’: van tweedeling naar verbondenheid, van grensland naar zelfbegrenzing, van een economie van competitie en efficiëntie naar samenwerking en sufficiëntie…

Wat als we nu eens ‘welzijn als ultieme winstprincipe’ hanteerden, stelt Eddy Van Tilt. De auteur van het recente boek De schaduw van de verlichting. De westerse worsteling met welzijn schetst treffend de schaduwkant van onze huidige leefwijze op ons welzijn: ‘armoede, in de oorspronkelijke zin van ‘met een verdwaald gemoed door het leven gaan, is hét existentieel probleem van deze tijden.’

Burgers nemen in heel Europa hun toekomst in handen. Dat is de boodschap van het boek Het klein verzet van Tine Hens, dat recent verscheen bij EPO in samenwerking met Denktank Oikos. Het is het resultaat van gedegen en doorleefde onderzoeksjournalistiek. Tijdschrift Oikos publiceert met plezier een deel van het boek, dat toont dat ook in Portugal niet alleen de crisis heeft toegeslagen, maar ook en vooral dat mensen een nieuw alternatief aan het ontwikkelen zijn.

Verder een interview met Chantal Mouffe over de broodnodige versterking van het politiek bewustzijn, en een pleidooi van Barbara Unmüßig, voorzitter van de Heinrich Böll Stichting, om tegenover de tendens van monetarisering van de natuur het voorzorgprincipe te bekrachtigen.

Een ontluisterend staaltje van ‘democratische besluitvorming’ leren we kennen in een artikel van Bart Staes & Petra De Sutter: Chemische industrie pleegt een coup op EU-wetgeving over hormoonverstorende stoffen. Na toenemend wetenschappelijk bewijs over de gevaren van hormoonverstorende stoffen wordt de Europese Commissie verplicht om op de proppen te komen met duidelijke criteria om deze stoffen te reguleren. Maar wat volgde, was een coup van de chemische industrie op het wetgevende proces met als doel de miljardenwinst te vrijwaren.

In de rubriek Aangeboden: Smartphones maken ons minder SMART, van Marleen Verbruggen, en een open denkoefening van Stefaan Segaert rond de financiële en sociale architectuur van een lokale ruilhandelskring: van LETS naar LETS-plus?

In de rubriek Literair: gedichten van Alain Delmotte (Leerdicht Over De Bomen, Ontmoeting op weg naar school, Vier wandelingen in het Astridpark Kortrijk, Leerdicht over het ademhalen), een tekening van Redmond, en drie publicaties uit Ecopolis EcoFuture: een kortverhalenwedstrijd voor jong schrijftalent dat verder kijkt dan morgen.

Add a comment

Afdrukken E-mail

Oikos 73: een kritisch-groene kijk op Piketty

 

Met de komende Klimaatconferentie (Parijs, 2015) voor ogen haalt Dirk Holemans het waardendebat van onder het stof: durven we een andere cultuur voor de toekomst aan, één van een goed leven, ruimer dan materiële overvloed, of zetten we de steeds dieper ingravende verslaving aan fossiele brandstof verder, totdat aardschokken tot de orde van de dag behoren? Jan Mertens geeft een actuele stand van zaken over het concept ‘planetaire grenzen’. Frederik De Roeck doet dit voor de recentste klimaatonderhandelingen in de aanloop naar het nieuwe Klimaatakkoord.

Eric Corijn neemt ons mee in het sociale en culturele verzet van de afgelopen
maanden tegen het rechtse beleid en zijn ‘regimewissel’: hoe kan het nu verder?
Vanuit het recentste Jaarboek Armoede en sociale uitsluiting belichten Jill Coene & Peter Raeymaeckers de sociale dimensie van duurzame ontwikkeling.
Dirk Holemans neemt het grensverleggende boek van Piketty, Het Kapitaal van de 21ste Eeuw, een eeuwenlange documentering van rijkdom en ongelijkheid, onder de ecologische loep.

Wat is de meerwaarde van ontwikkelingshulp? Bogdan Vanden Berghe & Jos Geysels bekijken de actuele trends in ontwikkelingssamenwerking met de kritische bril van de Noord-Zuidbeweging en trekken een aantal lessen voor de toekomst.
Wat betekenen participatieve garantiesystemen voor de transitie naar een duurzaam voedselsysteem? Cathy Banken leidt ons in in deze ‘kleine revolutie in de biowereld’.

In de rubriek Aangeboden: Joren Sansen met Gemeenschapsparticipatie in windenergie: een antwoord op de groeiende tegenstand?

In de rubriek Literair: gedichten van René Hooyberghs, een tekening van Redmond, en de twee winnende publicaties uit Ecopolis’ EcoFuture: een kortverhalenwedstrijd voor jong schrijftalent dat verder kijkt dan morgen.

Wil je Oikos 73 ontvangen als proefnummer? Gewoon dit formulier invullen en het nummer valt volgende week in je bus.

Add a comment

Afdrukken E-mail

Oikos 72

‘Onze concentratie op een externe dreiging van moslimterrorisme maakt ons blind voor de veel grotere dreiging die van binnenuit komt. Het wordt tijd dat we wakker worden. Niet alleen autonomie maar ook en vooral democratie ligt vandaag onder vuur.’ Paul Verhaeghe sprak op Oikos’ feestcongres over autonomie, autoriteit en democratie.

In het dossier over commons in Vlaanderen illustreren drie voorbeelden (Commons Josaphat in Brussel, De Koep in Turnhout en ParkLife in Tienen) die ‘nieuwe autoriteit’ die volgens Verhaeghe ‘radicaal omgekeerd moet functioneren: bottom-up en horizontaal, met als nieuwe grond het collectief. Een groep die in onderling overleg en volgens intern afgesproken regels beslissingen kan nemen.’ Verder in dit kader ook een interview met Michel Bauwens, oprichter en onderzoeker van de peer-to-peer (p2p) Foundation.
En toont een ware democratie zich nu net niet in de mogelijkheid om openlijk af te wegen welke van de drie organisatievormen in onze samenleving (publiek, privaat en commons) we het best inzetten voor het vervullen van bepaalde menselijke noden en doelstellingen, stelt Dirk Holemans.

Als opstap naar de ‘klimaattop van de laatste kans’ brengt Johan Malcorps verslag uit van De nieuwe klimaatbeweging, een ‘nieuw radicaal actieprogramma waar duizenden, zo niet miljoenen zich achter kunnen scharen, wereldwijd’ incluis.
Myriam Dumortier legt het ontluisterend verband tussen onze ecologische en sociale voetafdruk met Ebola. Ze beschrijft hoe het verlies aan biodiversiteit door het vermengen en vernielen van ecosystemen aan de basis blijkt te liggen van het uitbreken van steeds meer nieuwe infectieziekten. En hoe klimaatverandering alles nog erger maakt.

Marian Deblonde geeft in een tweede deel haar pleidooi voor glocaal duurzaamheidsonderzoek en Jan Verheeke schetst binnen de natuurbehoudsbeweging de krachten van politisering en depolitisering vanuit een historisch perspectief.

In de rubriek Aangeboden Wouter Vanhoves Better safe than sorry: een verhaal over de druk die de handels- en investeringsonderhandelingen met de VS zetten op het voorzorgsprincipe.

Literair: Gedichten van Ann Van Dessel en een tekening van Redmond.
In Uitgelezen: Ivan Illich, De Rivieren ten Noorden van de Toekomst, laatste gesprekken over religie en samenleving met David Cayley

En niet te missen: ECOPOLIS Voor een juiste* samenleving – ECOPOLIS For a just Society - De opvolger van Het Groene Boek - 26 april 2015 – Kaaitheater Brussel

Add a comment

Afdrukken E-mail

Oikos 71

 

In Tweestromenland fietst Dirk Holemans ons van oud naar nieuw: van een 20e eeuws maatschappelijk model (‘trappen of neervallen’) met een razende stilstand, een planetaire burn-out en een consument die alles kan kopen behalve werkelijke vrijheid, naar een samenlevingsvorm van de 21e eeuw met een identiteit die zich opbouwt door samenwerking, delen, duurzame levensstijlen, ontmarkte activiteiten en een balanseconomie. Kortom: een verhaal over autonomie, actueler dan ooit.

In Forum ‘een pleidooi voor een meer ‘marginale’ democratie: het is in de kleine initiatieven van diegenen die niet alleen uitgesloten, maar zelfs niet erkend worden als politieke actoren door de staat, dat het potentieel voor democratiserende actie gezocht moet worden.’ Thomas Swerts over de vernieuwde opdracht van het maatschappelijke ‘middenveld’, collectieve organisatie van gemeenschappen van onderuit en autonomie.
Ook zo volgens Wim Van Roy & Lisa Schouppe van vzw De Wakkere Burger in Wakker worden in een nieuw participatielandschap. Zij brachten het afgelopen jaar deskundigen, praktijkmensen en andere externen samen om de impact in kaart te brengen van een terugtredende overheid, een sterke groei aan burgerinitiatieven van onderuit, een stijgende dualisering en de evolutie naar een superdiverse samenleving. ‘De complexiteit van de wereld van morgen maakt dat er geen eenduidige antwoorden zijn’, stellen ze. ‘Maar we moeten meer op zoek naar laboratoria op het niveau van steden en gemeenten, waar je iets dergelijks kan ontginnen. Want het is de bundeling van krachten en de samenwerking die het verschil kan maken. Het kan een manier zijn om de overheid meer aansluiting te laten vinden bij de samenleving in plaats van andersom via de klassieke inspraaklogica.’

Ook Olivier Beys stelt de waarde van samenwerken en het delen centraal in Jongeren als voorhoede van de nieuwe economie? Want ‘om enig succes te hebben in de toekomst moeten die principes weerklinken in de attitudes van de hedendaagse jongeren. Hun gedrag weerspiegelt immers voor een groot stuk de maatschappij zoals die zich de komende decennia zal ontvouwen.’

Jef Peeters loodst ons door de werkelijke inhoud van ‘de commons’ en recent verschenen literatuur. Marian Deblonde schetst het spagaat van onze industriële samenlevingen: als het over duurzaam ontwikkelen gaat beseffen we de urgentie, maar we zijn en handelen enkel maar terughoudend. Ze neemt de dubieuze maatschappelijke rol die kennis hierin speelt onder de loep. Dries Lesage op zijn beurt brengt de geschiedenis en toekomstmogelijkheden van de Sustainable Development Goals.

Nick Meynen schetst de geschiedenis van geprogrammeerde veroudering van producten, of: een spoedcursus in ‘ontwerpen om stuk te gaan’.

René De Ryck neemt de verreikende vermarkting op de korrel in Een Sterk Merk. Over waarom je geen koffie koopt maar sfeer. 

In de Rubriek Literair: Gedichten van Michaël Vandebril en een tekening van Redmond.

In Uitgelezen: De geest van suburbia van Bruno Meeus & Pascal De Decker, Een Groener Groen van Mike Van Acoleyen, De schaduw van de verlichting. De westerse worsteling met welzijn, van Eddy Van Tilt.

Last but not least: Oikos bestaat 5 jaar en dat vieren we met een programma dat te denken geeft. Vier ecodenkers op Feestcongres Oikos. Ecologische autonomie: hoe onze toekomst heroveren? Zaterdag 31 januari 2015 – Vooruit Gent.

Add a comment

Afdrukken E-mail

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.