Print this page
%AM, %13 %460 %2013 %10:%juni

Insecten overleven op insectendodende ggo’s

Written by
Rate this item
(2 votes)

Deze week verscheen een artikel in Nature Biotechnology* over transgene gewassen die hun eigen insecticiden produceren. Deze zijn enkel werkzaam, los van andere sociale en ecologische aspecten, als de schadelijke insecten niet resistent worden. Anders blijven de boeren spuiten op het veld. Voor vijf van de dertien belangrijkste schadelijke insecten is nu resistentie vastgesteld terwijl dat in 2005 nog maar een soort was. Resistentie treedt op na minder dan tien jaar. Deze nieuwe feiten doorprikken het sprookje van de Monsanto’s van deze wereld, dat hun gewassen minder insecticiden nodig hebben en resistentie kan voorkomen worden.

Gewassen op het veld die worden aangetast door insecten op het veld, het bestaat al zo lang als de landbouw. In onze industriële landbouw worden die plagen bestreden door de massale inzet van insecticiden. Dat dit schadelijke gevolgen heeft voor mens en milieu weten we als sinds Rachel Carson haar boek Silent Spring schreef in 1962. Daarnaast is er het probleem van resistentie: als een bepaald insecticide veel wordt gebruikt, zullen de schadelijke insecten er resistentie tegen ontwikkelen (doordat er in elke populatie van insecten er wel enkele individuen zijn die ‘van nature’ opgewassen zijn tegen het insecticide en op zo’n veld dus gedijen).

Het was een van de grote beloftes van de gentechnologen en biotechbedrijven dat deze problemen van de baan zouden zijn met de ontwikkeling van speciale genetisch gemanipuleerde gewassen (ggo’s). Hierbij worden de gewassen genetisch gemanipuleerd zodat ze hun eigen insecticide in de plant zelf produceren. Concreet gaat het om toxines onder de naam Bt (afkomstig van de bacterie Bacillus thurigensis).

Het leek een veelbelovend sprookje: planten die hun eigen insecticiden produceren, zodat boeren niet meer hoeven te sproeien met gifstoffen. En ook de kans op het optreden van resistentie bij de schadelijke insecten zou veel kleiner zijn.

Dit is ook het verhaal dat het Vlaams Instituut voor Biotechnologie VIB brengt over een Monsanto-gecreëerde transgene Bt-maïs. Zoals het VIB schrijft in een brochure**:

De maïsvariëteit, ontwikkeld door Monsanto, produceert zijn eigen insecticide, specifiek gericht tegen de Europese stengelboorder, een mot die de maïsoogst ernstige schade kan toebrengen. Het belangrijkste voordeel van MON810 is de verhoogde oogstzekerheid: het is een soort verzekering voor de landbouwers. Ze betalen wat meer voor het zaad, maar krijgen in ruil een grotere zekerheid dat de oogst lukt. Daarnaast hoeven landbouwers minder insecticide te gebruiken, wat zorgt voor een beperking van de kosten en een daling van de milieu-impact van de teelt.

In dezelfde brochure stelt het VIB over het optreden van resistentie:

Ook bij Bt-planten bestaat dat risico. Hoewel laboratoriumproeven hebben aangetoond dat insecten resistentie tegen Bt-toxines kunnen verwerven, is het in het veld nog niet waargenomen. Waakzaamheid blijft geboden.

Wat de waarnemingen betreft, is het duidelijk dat VIB de waarheid geweld aandoet. Want uit het review artikel dat we verder bespreken, blijkt overduidelijk dat het optreden van resistentie op het veld al in verschillende landen is waargenomen, ook voor 2010!

Het review artikel ‘Insect resistance to Bt crops: lessons from the first billion acres’ verscheen in het tijdtijdschrift Nature Biotechnology (Vol. 31 N. 6 June 2013). De auteurs van het artikel analyseerden 77 studies op vijf continenten over het optreden van resistentie op het veld beplant met Bt gewassen (in hoofdzaak maïs en katoen). En de resultaten liegen er niet om: voor vijf van de dertien belangrijkste schadelijke insecten is er nu sprake van verhoogde resistentie op het veld. In 2005 was dat nog een schadelijke insectensoort.

En dat is belangrijk nieuws, en toont misschien wel dat Europa een slimme keuze maakt door zich te verzetten tegen deze Bt gewassen. Want het areaal van Bt gewassen steeg in 2011 wereldwijd tot 66 miljoen hectare, en dat is 60 keer meer dan vergeleken met 1996. In de Verenigde Staten vertegenwoordigt Bt maïs in 2012 tweederde van de totaal aangeplante maïs.

De studies die in de review geanalyseerd worden liegen er dus niet om. In 2005 werd er bij één Bt gewas resistentie gevonden, in 2010 is dat opgelopen tot vijf Bt soorten (maïs en katoen). In elk van deze gevallen werd de verhoogde resistentie én verminderde opbrengst waargenomen op minder dan tien jaar nadat het Bt gewas gecommercialiseerd werd. En in een zesde geval was er resistantie maar nog geen verminderde opbrengst.

Wat betreft maïs werd in Puerto Rico bij Bt mais dat een pesticide produceert tegen een schadelijke nachtvlinder (Spodotera Frugiperda, fall army worm) al na drie jaar resistentie waargenomen met verminderde gewasopbrengst. Dit bevestigt het worst-case scenario dat sommige experts al in 1997 voorspelden. Deze maïs werd dan ook niet toevallig na vier jaar reeds uit de handel genomen. In Zuid-Afrika werd verhoogde resistentie tegen de maïsstamboorder en verminderde gewas-efficiëntie waargenomen na acht jaar.  En maïs met ingebouwde toxines om kevers te doden worden op grote schaal geteeld in de Verenigde Staten sinds 2003. Ook hier worden er sinds 2009 ‘probleemvelden’ gesignaleerd waar de insecten resistent werden en schade aan het gewas toebrachten na drie à zeven jaar aanplantingen.

Hetzelfde verhaal voor katoen: ook hier is verhoogde resistentie met verminderde opbrengst vastgesteld. Dit leidde er toe dat men verplicht was om extra insecticiden op de klassieke manier (velden besproeien) te gebruiken. De onderzoekers stellen dat het gemiddeld aantal insecticide besproeiingen per hectare Bt katoen gericht op een schadelijke nachtvlinder  (Helicoverpa zea, cotton boll worm) verdubbelde in 2009-2011 in vergelijking met 1999-2008!

En de oplossingen voor deze optredende resistentie blijken dweilen met de kraan open. Een van de oplossingen is het aanleggen van ‘schuilplaatsen’: stroken met niet-Bt-gewassen net langs de aanplantingen met bt-gewassen. In deze zg. schuilplaatsen kunnen de aan Bt-gevoelige insecten zich ongebreideld voortplanten zodat de resistente insecten niet de overhand kunnen krijgen. Maar uit het onderzoek blijkt dat boeren, zelfs al zijn ze dat contractueel verplicht, dikwijls deze stroken maar deels of niet aanleggen. Zodat de resistentie dus wel versneld kan optreden.

Een andere oplossing die biotechbedrijven promoten is het creëren van transgene gewassen die verschillende Bt-toxines produceren. Maar ook hier blijkt er resistentie op te treden zodat er opnieuw naar de klassieke pesticides moet gegrepen worden.

Bt-gewassen hebben dus hun beloftes niet waar gemaakt. Integendeel, de zaden van deze gewassen zijn duurder dan conventionele variëteiten. En de beloofde verhoogde opbrengst is niet gegarandeerd door het optreden van resistentie bij de schadelijke insecten. En door deze resistentie worden boeren terug verplicht de velden zoals vroeger terug te besproeien met insecticiden. Waardoor de kans op resistentie alleen nog maar verhoogt. Transgene gewassen creëren zo een vicieuze cirkel waar niemand beter van wordt, tenzij de Monsanto’s van deze wereld die deze gepatenteerde gewassen verkopen. Ondertussen wordt er veel te weinig geïnvesteerd in de ontwikkeling van teeltwijzen die een goede opbrengst combineren met zorg voor mens en milieu: de agro-ecologie.*** Dat zegt ook Olivier De Schutter, VN-rapporteur voor het recht op voedsel. Hij stelt dat niet de high tech van de laboratoria maar die van de landbouwers zelf de voedselproductie moet verhogen. Door ecologisch te werken, onder meer met gewasrotatie en meer aandacht te besteden aan de bodemkwaliteit, is men niet meer afhankelijk van pesticiden.  Het is de hoogste tijd dat overheden en onderzoeksinstellingen hun prioriteiten wijzigen.

Dirk Holemans

Coördinator Denktank Oikos

 

http://www.nature.com/nbt/journal/v31/n6/full/nbt.2597.html

** http://www.vib.be/nl/educatie/Documents/VIB_Dossier_MON810.pdf

*** Zie onder meer http://www.agroecology.orghttp://www.ipsnews.be/artikel/meer-voedsel-produceren-samen-met-de-natuur

 http://www.dewereldmorgen.be/artikels/2011/12/02/wat-agro-ecologie

Read 77864 times Last modified on %AM, %03 %395 %2013 %08:%aug
Dirk Holemans

Dirk Holemans: coördinator van denktank Oikos / hoofdredacteur

van gelijknamige tijdschrift / publicist

Latest from Dirk Holemans

Related items