logo

woensdag, 09 november 2011 11:56

Geen toekomst meer voor mega shopping centra

Written by
Rate this item
(1 Vote)

Het nieuwe beleveniscenter, of zeg maar shopping center Uplace dat de Vlaamse regering wil/wou bouwen in Machelen/Vilvoorde, zorgt recent voor heel wat discussie. Terecht wordt gewezen op milieu- en mobiliteitseffecten en op de negatieve weerslag voor de middenstand in Vilvoorde, Machelen, Leuven, zelfs Aalst.

Maar de vraag ten gronde is of grote shopping centra, type Wijnegem Shopping Center, nog wel van deze tijd zijn. Gaat het niet om de dinosaurussen van de retail? Is het model van de grote shopping centra buiten de stadskernen niet op sterven na dood? Als dat zo is, dan hinkt de Vlaamse Regering hopeloos achterop. De vorige en deze regering hebben dure contracten getekend met de projectontwikkelaars van Uplace. Zogezegd voor een creatief en vernieuwend project van de toekomst. Maar kiest men niet eerder voor een project dat hopeloos en nostalgisch blijft vast hangen in het verleden?

Om deze vragen te beantwoorden, is het wellicht nuttig even kort in de geschiedenis te duiken van de shopping malls.

 

De komst van de malls

Het oorspronkelijk concept van de shopping malls komt van de socialist Viktor Gruen (Oostenrijker uitgeweken naar Los Angeles  in de VS) : hij wou de sfeer van de Europese (Weense) binnenstad overhevelen naar Amerikaanse steden door de creatie van een mini binnenstad in een besloten ruimte (enclosed downtown) : met scholen, huizen, veel groen, vijvers, winkels enz. Als alternatief voor de toen dominante “strip malls” (grote lelijke winkelboxen naast mekaar naast grote wegen, zoals we die ook kennen langs onze Vlaamse winkelboulevards).

Het eerste besloten shopping center dat tot stand kwam, was Southdale Center in Los Angeles (1956).

De Amerikaanse retailers onthielden vooral het idee van een besloten ruimte waar consumenten niet afgeleid werden van het consumeren en met mega parkings rond het center. Een besloten universum helemaal gericht op het consumeren : de natte droom van alle verkopers…

Het concept van Gruen werd dus grondig verkracht. Maar de shopping malls werden wel een groot succes – er ontstond een wildgroei van steeds grotere shopping malls (mega malls) in de VS en over heel de wereld : de grootste malls situeren zich nu in China en ZO Azië.

Sinds enkele jaren heeft zich echter een neergang ingezet van de shopping malls in de VS. In het Verre Oosten blijven nieuwe malls dan weer voor een groot deel leeg staan. Er zijn duidelijk te veel malls – de malls kannibaliseren zich zelf.

In de VS is er een crisis bij de grote malls - die was overigens al bezig voor de ¨kredietcrisis". Er is zelfs een aparte website waar het wel en wee van de grote malls op de voet gevolgd wordt (http://deadmalls.com/). Daar heeft men zelfs een rangschikking ingevoerd : nog succesvolle malls - malls met (veel) leegstand - gesloten en verzegelde malls - malls die tot ruïnes vervallen en worden afgebroken - malls die een nieuwe bestemming krijgen...

In China doet zich een ander fenomeen voor : daar worden reusachtige malls gebouwd die vervolgens echter nauwelijks klanten trekken en grotendeels leeg staan. Ook in India is er een overaanbod van supermalls. In dit perspectief is de creatie van een overaanbod aan shopping centra in Brussel/Vlaams Brabant een historische vergissing van formaat. Als er niet wordt opgetreden zouden er op korte tijd drie mega malls kunnen verrijzen in en rond Brussel : Uplace in Machelen, een groot shopping center in het kader van het NEO-project op de Heizel en het project “Just Under the Sky” op de Godin-site in de Brusselse kanaalzone.

De komst van de “life style centers”

 Maar Uplace zou geen klassiek shopping center worden, zo heet het. Het wordt een centrum voor beleveniswinkels, een beleveniscenter. En dat zou uniek zijn in de wereld. Niets is minder waar. Dit soort  shopping centers nieuwe stijl, bestaat all 20 jaar en is wellicht ook al over zijn hoogtepunt heen.

 Om de neergang van de malls te keren is er in de VS al enige jaren (sinds eind jaren ’90) een nieuwe tendens om nieuwe shopping centra uit te bouwen als “life style centers”. Na 2000 vond er een proliferatie plaats van life style centers in de VS : er zijn nu al meer dan 120. Dat wil zeggen dat het concept van Uplace absoluut niet vernieuwend is – het is gewoon een kopie van een concept dat in de VS al 20 jaar in zwang is.

 Typisch voor de life style centers is :

-      Dat ze terug voor de open lucht kiezen met straten, groen, fonteinen (“open air malls”)

 -      Dat ze terug kiezen voor het oorspronkelijk concept van het nostalgisch nabootsen van gezellige binnensteden (“instant downtowns”) en voor de combinatie van activiteiten (cultuur, sport, horeca, wonen, ervaringen, belevenissen) : de mall krijgt meer en meer aspecten van een (duur) attractiepark

 -      Dat ze elitair zijn en mikken op de hogere witte middenklasse (de klassieke malls worden overgelaten aan sociaal zwakkeren en allochtonen – er is bovendien een schaal van outlet centers (nadruk op braderieprijzen) voor de minder rijken (type Maasmechelen Village) tot echte life style centers voor de mensen met een dikke beurs.

 Het prototype is “The Americana at Brand”  in Glendale (Los Angeles). De bedoeling is dat dergelijke malls nieuwe stijl de trend keren en het "fun shoppen" of het “experience shoppen” een nieuwe dimensie geven.

 Daarbij gaat men soms zo ver om nieuwe vormen  van milieubewustzijn en zelfs anti-consumentisme te belijden ("anti consumerism washing" als een nieuwe soort van greenwashing). Life style centers verkopen zich zelf dan als een soort van groene shopping centers. Uplace plaatst zich duidelijk in deze nieuwe trend.

Maar alle mooie woorden en beelden kunnen niet verhelen dat het echt wel om een anti-stedelijke ontwikkeling  gaat. Men richt pseudo-stedelijke omgevingen in, maar dan wel buiten de stadscentra. In plaats van de bestaande centra op te waarderen.

Bovendien blijkt in de praktijk in de VS dat de malls nieuwe stijl steeds meer gaan trekken op de oude malls – men spreekt ook steeds meer van “life style malls”. Het verschil vervaagt. En ook de structurele problemen blijven dezelfde. Het gevaar van overkill blijft. En ook in de VS is er gelukkig een nieuwe trek terug richting de steden en kernen.

 Alternatieven 

 De poging om winkelcentra oude stijl uit de binnensteden kunstmatig na te bootsen, is in feite zielig en tot mislukken gedoemd. Want het ligt voor de hand dat een veel beter alternatief is het herstellen van de winkelcentra in de binnensteden zelf. Waarom kiezen voor namaak, als het origineel nog voorhanden is of toch in ere kan hersteld worden? Tenzij het de bedoeling is een soort van witte stadsvlucht uit de kernsteden te organiseren en de problemen van de binnenstad (verloedering – multiculturalisme) af te houden. Dan gaat het om een bijzonder elitair en a-sociaal  project. Nog los van alle gevolgen voor milieu, mobiliteit en de plaatselijke middenstand in steden in de ruime omgeving.

 Het alternatief ligt nochtans voor de hand  :

 

·       Kiezen voor de opwaardering van bestaande winkelcentra in steden en dorpen (we zijn niet persé tegen shopping centra of leleveniscentra als die een aangepaste schaal hebben en zich in de binnenstad bevinden, type City 2 in Brussel

·       Een nieuwe industriële bestemming voor de site te Machelen/Vilvoorde : bijv. een ecologisch industriepark naar het model van de plannen voor Antwerpen Zuid (Blue Gate) of Genk Zuid (Cleantech project). De milieubeweging werkte al een alternatief uit voor een andere shopping center project te Brussel (‘Just Under the Sky’) – het Masterplan van de provincie Vlaams Brabant biedt een eerste aanzet – dit plan kan voor ons nog fors vergroend worden, maar de keuze voor een echt industriële bestemming voor de site ligt veel meer voor de hand, gezien het tekort aan bedrijventerreinen waar VOKA en UNIZO altijd zo graag mee uitpakken

·       Op termijn kan gedacht worden aan de reconversie van bestaande shopping centra en mega winkelgebouwen bv. aan winkelboulevards tot nieuwe vormen van wonen, winkelen, recreatie of zelfs (stads)landbouw – ook daar rond lopen als architectuur projecten in de VS (dead malls competition – wedstrijd REBURBIA)

 Kiezen voor Uplace is dus niet kiezen voor innovatie, creativiteit, lokale economie en jobs. Juist integendeel. Kiezen voor Uplace is kiezen voor een verkoops- en ruimtelijk model uit het verleden, voor nepsfeer, artificiële gezelligheid, meer mobiliteit, milieulast en minder jobs. De Vlaamse regering kan nu nog de andere klant op. Dat vergt moed, maar de alternatieven zijn meer dan de moeite waard.

 

 

Read 10169 times Last modified on vrijdag, 03 april 2015 11:56
Johan Malcorps

Fractiesecrertaris van de Groen!-fractie in het Vlaams

Parlement - voormalig parlementslid en politiek

secretaris van Groen!

C:\Users\johan.malcorps\Pictures\080620_01_JohanMalcorps.jpg

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.