logo

woensdag, 05 november 2014 14:13

De democratie van het GGO-debat

Written by
Rate this item
(5 votes)

 

(c) photo news

 

De democratie van het GGO-debat

Als ik een bekentenis mag doen? De dagen en de weken na de fameuze 'patattenoorlog' van Wetteren eind mei 2011 behoorden intellectueel gezien tot de meest turbulente uit mijn loopbaan. Dat kon ik de avond van die actie zelf nog niet vermoeden. Ik was al een paar jaar ingedommeld aangaande het debat over GGO's in de landbouw. Maar toen bleek deze actie bijzonder veel los te maken, ook bij mij. Ik heb op korte tijd erg veel bijgeleerd, zelfs van voorstanders van GGO's, en het sindsdien blijven volgen. Nog nooit was in de massamedia en op andere plaatsen zo veel - en bijwijlen zo goed - gedebatteerd over de GGO-kwestie. Wat men ook van deze actie en het nogal diffuse standpunt van het al even diffuse FLM vindt, deze democratisering van het debat staat onomstotelijk vast. Deze episode leert iets over hoe tal van machtige actoren in gebreke gebleven zijn om deze fundamentele discussie in alle transparantie aan te gaan.

Naast fundamenteel onderzoek en een 'neutrale' technologie (waar ik op zich vooralsnog niet tegen ben), is er ook zoiets als de reëel bestaande GGO-industrie, wat meteen ook impliceert dat elke toepassing van technologie én veel onderzoek ingebed is in een politiek-economische context. Die vaststelling opent talloze vragen: over de machtsconcentratie van een handvol bedrijven in de voedselmarkten, nog versterkt door hightech; het bewezen machtsmisbruik en zelfs illegale activiteiten van sommige van deze bedrijven; de patentering van leven en vondsten uit traditionele landbouw van bv. inheemse volken; de bewezen problematiek van veldcontaminatie en andere milieurisico's; enzovoort. Zelfs als landbouw-GGO's een deel van de oplossing voor het hongerprobleem, adaptatie aan klimaatverandering, enz. kunnen vormen, dan nog kunnen wij niet om de vraag heen of de politiek-economische structuren waarin de huidige GGO-industrie is ingebed, toelaten dat van die oplossingen voldoende, laat staan prioritair werk wordt gemaakt. Een andere vraag is of GGO's mogelijk zijn in een context zonder machtsconcentratie door een handvol multinationals, en zoja, welke hervormingen daarvoor nodig zullen zijn (zonder te moeten inboeten op de grondigheid van toelatingsprocedures). Over al deze vragen is veel meer onderzoek nodig (anders blijven we in slogans steken), niet in het minst vanuit de menswetenschappen. Dat onderzoek moet volgens mij substantieel medegefinancierd worden uit de vele miljoenen euro's bijzondere onderzoeksgelden die nu aan GGO's worden besteed - en niet als onderdeel van het reguliere budget van de menswetenschappen. Onze samenleving, politiek en universiteiten hebben deze discussies al te lang verwaarloosd, en doen dat wellicht nog steeds.

Uit de nadagen van de FLM-actie zal mij de intensiteit van de discussie bij blijven, ook binnen de universiteit. Bij vele leden van de universitaire gemeenschap was er een grote intellectuele openheid, op alle niveaus. Maar tegelijkertijd denk ik met koude rillingen terug aan de manier waar opsommigen, ook binnen de universiteiten, het debat oversimplifieerden en frameden als een strijd tussen de voorstanders van wetenschap en vooruitgang, en degenen die op basis van irrationele angst de gentechnologie afwijzen, van hetzelfde slag als de astrologen en creationisten. Gelet op bovenstaande vragen is deze beeldvorming flauwekul. Maar het was - naast de criminalisering van de actievoerders - voor de GGO-lobby en zijn vele medestanders een middel om elke kritische stem belachelijk te maken, en in deze zin bij de publieke opinie een massahysterie op gang te brengen. Dit vond ik behoorlijk intimiderend en bijzonder vernederend. Het stond ook haaks op de waarden van de universiteit, die zich wel degelijk over alle relevante dimensies van deze thematiek zou moeten buigen, in plaats van zich achter de politiek te verstoppen. Ik ben ook pertinent zeker dat de meeste parlementsleden die het wettelijke kader hebben gestemd waarin de GGO-industrie opereert, over de meeste van deze vragen ook nog niet grondig hebben nagedacht. Onder invloed van enkele slogans over de baten van GGO's worden ze verdrongen.

Eerlijk, deze mentaliteit is een veel grotere bedreiging voor wetenschap en democratie dan een eenmalige actie waarbij enkelen, wellicht tot hun eigen stomme verbazing, voorbij de politie geraakt zijn en een mij onbekend aantal aardappelen hebben uitgetrokken. Het is deze mentaliteit die rampen veroorzaakt als de mondiale financiële crisis, het uitsterven van heel wat diersoorten, de kernramp in Fukushima en zoveel meer, namelijk een mentaliteit van aanschurken bij de macht en het geld, geen kritische vragen stellen, en de discussie zo simpel mogelijk houden.

Dit alles raakt de kern van de democratie. Zovele natuur- en sociaalwetenschappelijke aspecten aangaande GGO's zijn voor de bevolking nog onbekend, zodat de burgers niet met kennis van zaken kunnen meebeslissen. Publieke instellingen houden zich wel bezig met de zeer actieve en zelfs ronduit militante vulgarisatie van de vermeende voordelen en veiligheid van GGO's, maar een soortgelijke inspanning bestaat niet voor de bewezen risico's, noch voor het debat over de politiek-economisch-juridische randvoorwaarden (zie hogergenoemde aspecten). Bovendien moet je je vragen stellen bij de gebrekkige transparantie omtrent besluitvormingsprocedures en het geheime karakter van heel wat interacties tussen multinationals, overheid en universiteiten. De GGO-industrie zegt altijd transparant te zijn, maar dit enkel op eigen voorwaarden - een contradictio in terminis. Dit zijn allemaal ernstige dysfuncties in een democratie, vooral omdat het hier gaat over een fenomenale concentratie van economische macht en mogelijks grote risico's voor mens en milieu.

In dit opzicht vind ik de hele criminalisering van die actievoerders voor deze actie niet ernstig. Straks gaan ook veel vakbondsacties voor de rechtbank eindigen. Als personeelslid van de UGent kan ik natuurlijk begrijpen dat de betrokken instellingen een signaal willen zien dat vergunde wetenschappelijke experimenten niet beschadigd mogen worden. Binnen de meest enge en niet-gecontextualiseerde interpretatie van de rechtsregels (om van de proportionaliteit nog maar te zwijgen) zal daar wel een logica in zitten. Maar laat dit signaal n.a.v. deze eenmalige actie (waarvan ik denk dat het voor iedereen beter is dat ze zich niet herhaalt) dan ook niet meer dan symbolisch zijn. Bovendien is er blijkbaar gegronde en zelfs juridische kritiek te leveren op de manier waarop de vergunning tot stand is gekomen, met bovendien scherpe tegenstellingen en een onvolledig wetenschappelijk dossier binnen de Bioveiligheidsraad. Persoonlijk hoop ik van harte op vrijspraak en intrekking van alle schadeclaims. Waarom? Omdat de politiek en universiteiten zelf in gebreke zijn gebleven omtrent de noodzakelijke democratisering van alle relevante dimensies van het GGO-debat. Het is gelukkig nooit te laat om van koers te veranderen.

 Dries LesageDit artikel is geschreven door Dries Lesage, politicoloog van de UGent en redactielid van Oikos.

Read 4191 times Last modified on woensdag, 05 november 2014 15:08

Latest from Dries Lesage

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.