logo

woensdag, 31 augustus 2011 13:18

Een hightech en sociaal alternatief voor GGO’s

Written by
Rate this item
(2 votes)

Er was de laatste maanden veel te doen rond de veldproef met genetisch gemanipuleerde aardappelen te Wetteren. Onderzoekers, politici, jan en alleman nam standpunt in voor of tegen genetisch gemodificeerde organismen (GGO's.

Maar is genetische manipulatie nog wel top of the bill? Zijn GGO's niet achterhaald en is het niet hoog tijd om de keuze te makjen voor nieuwe en meer duurzame biotechnologieën?

 

Op hun proefveld te Wetteren trachtten Vlaamse onderzoekers aardappelen resistent te maken tegen de aardappelziekte Phytophthora infestans. Voorlopig ziet het ernaar uit dat de proef niet geslaagd is.  Eén van de aardappellijnen is toch besmet met de ziekte.

Of het over onafhankelijk onderzoek gaat, mag worden betwijfeld. De banden met BASF werden nooit ontkend. De firma zou al een patent hebben genomen op de genaardappel. Meer zelfs, de veldproef zou volgens tegenstanders vooral opgezet zijn om het draagvlak voor de vrijzetting en commercialisering van gemodificeerde gewassen te verhogen. En de voorstanders doen zelfs niet bijster veel moeite om dit tegen te spreken.

Maar gaat het om hoogwaardig technologisch onderzoek? Dat lijkt een evidentie. Men kan hooguit van mening verschillen – zo lijkt het - over de mogelijke schadelijke effecten op milieu en gezondheid. Of men kan het misbruik aanklagen dat zal gemaakt worden van de resultaten van het onderzoek door multinationals die niet zo zeer geïntereseerd zijn in het oplossen van het wereldhongerprobleem, als in het binnenrijven van nieuwe monopolies. Maar dat het om spitstechnologie gaat,  lijkt buiten kijf te staan. Of zo wordt het ons toch graag voorgehouden.

Toch zijn er goede redenen om hier ernstige twijfels over te hebben. Er zijn onderzoekers die stellen dat dit soort van gentechnische manipulatie al lang achterhaald is. En hun aantal neemt toe. Gaat het immers niet om een primitieve technologie : het wegknippen van een gen uit een DNA-sekwentie in een plant of organisme en het blind inschieten van datzelfde gen in een andere plant, zonder dat men enig zicht heeft op de gevolgen van een dergelijke drastische ingreep op de totale plant. Men doet alsof levende organismen zijn opgebouwd uit lego-blokjes die men naar believen kan uitwisselen. Dat is wel erg simplistisch. De werking van het nieuw ingebrachte gen is onvoorspelbaar.

Met de betere kennis van het plantengenoom die inmiddels verworven is en met de erkenning dat veel eigenschappen “polygeen” van natuur zijn, d.w.z. het gevolg van een complex samenspel van verschillende genen, lijken deze grove vormen van genetisch ingrijpen eerder restanten van verouderde biotechnologie.

Te meer omdat er een goed alternatief is  : “smart breeding” (slimme teelt), bijv.   MAS  : “marker -assisted selection” (“merkergestuurde veredeling”). Dat is een vorm van natuurlijke planten-veredeling, maar met de inbreng van de nieuwste kennis van het genoom. Men werkt dan via een screening van planten met behulp van DNA merkers. Zo kan men sneller gaan dan met klassieke veredeling, maar zonder dat men het DNA zelf moet veranderen. Men kijkt naar de genoomgebieden die instaan voor bepaalde eigenschappen en men verlaat de illusie van de één-op-één-relatie van een gen met een eigenschap. Het voordeel is dat niet alleen de soortgrens gerespecteerd wordt (wat in principe ook bij cisgene genmanipulatie gebeurt) maar dat ook de integriteit van de plant zelf wordt gerespecteerd (het DNA wordt niet kunstmatig gewijzigd). Daardoor ontstaan minder veiligheidsrisico’s (niet meer dan bij natuurlijke veredeling). En deze werkwijze is ook bruikbaar in biologische landbouw.

MAS biedt dus tal van voordelen t.o.v. genetische engineering. Meer zelfs, men kan stellen dat in het post genoom – tijdperk (de nieuwe tijd na de ontsluiting van het genoom) MAS samen met een reeks andere hightech biotechnieken veel beter aansluit bij de inzichten, het paradigma van de nieuwe biowetenschappen.

Bovendien is MAS in veel gevallen ook  gewoon efficiënter. Zeker als het erom gaat om de grote beloftes waar te maken, die de geningenieurs ons al jaren voorspiegelen : het telen van gewassen die productiever zijn, die beter bestand zijn tegen droogte  of  resistent zijn tegen ziektes.  Voor elk van deze broodnodige eigenschappen bestaan er al gewassen geteeld via MAS die veel beter presteren dan ggo-gewassen. Zo bijv. via MAS veredelde rijstvarianten die resistent zijn tegen ziektes  of maïs- en graangewassen die beter bestand zijn tegen de droogte[1].  Met MAS kan de grote variatie in verwante wilde soorten veilig ingebracht worden, zonder bedreiging voor de biodiversiteit. MAS doet het gewoon beter dan genetische manipulatie[2].

Ook voor de bestrijding van de aardappelziekte zijn geen genetisch gemodificeerde aardappelen nodig. Want er bestaat al lang aardappelvariëteiten, geteeld via natuurlijke veredelingsmethoden, die ook resistent zijn tegen phytophtora. Toluca, Bionica en Sarpo Mira zijn drie biologische plaagresistente rassen.

De voorbije decennia is plantenveredeling “verworden” tot gentechnologie, stelt Michel Haring, hoogleraar moleculaire biologie aan de universiteit van Amsterdam. Manipulatie van genen leidt bijna automatisch tot manipulatie van boeren door grote bedrijven. Door patentering verliezen landbouwers de controle over hun eigen gewassen en zaden en worden ze geheel afhankelijk van multinationale bedrijven.

Via MAS en andere nieuwe biotechnologieën kan terug aansluiting gevonden worden bij natuurlijke teeltwijzen en bij lokale vormen van landbouw in zelfbeheer, zowel bij ons als in de derde wereld. Vandaar dat hét rapport over de toekomst van de landbouw en de oplossingen voor het hongerprobleem in de wereld (het IAASTD-rapport ‘Landbouw op een Kruispunt’ [3] ) MAS uitdrukkelijk vermeldt  en de keuze maakt voor biotechnologieën die de lokale expertise en de lokale zaden (kiemplasma) honoreren zodat verder onderzoek in handen blijft van de lokale gemeenschap met de nadruk op participatieve kweektechnieken en agro-ecologie.

De hele hetze rond het aardappelveld in Wetteren lijkt dan zoveel als een anachronisme : een debat uit de vorige eeuw over een techniek die al voorbijgestreefd lijkt.

Intussen dreigt Vlaanderen de nieuwe doorbraaktechnologieën op vlak van duurzame landbouw te rateren. Vlaams minister-president Kris Peeters gooide zijn volle gewicht in de strijd om de genaardappelen van BASF te gaan verdedigen. Die inzet is een hoger doel waard. Wat let ons om het ILVO, het VIB en onze universiteiten zo snel mogelijk op het spoor te zetten van echt toekomstgericht onderzoek : onderzoek naar agro-ecologische toepassingen, waaronder biotechnologieën en echt slimme teeltwijzen? Intussen kunnen we Vlaanderen uitroepen tot ggo-vrije regio, want het vrij laten van genetisch verminkte organismen in het milieu, is een achterhaalde strategie…

 

Johan Malcorps

 

 

 

 



[1] bijv. via MAS gekweekte rijstsoorten bestand tegen bacteriebrand : Xieyou (China), Angke (Indonesië), Trubigan 7 (Filippijnen), RP BIO 226 (India) – via MAS gekweekte variëteiten beter bestand tegen droogte :  ZM521-maïs, Drysdale en Rees- tarwe.

[2] Cf. dossier GREENPEACE, “Smart Breeding – Marker-assisted selection : a non-invasive biotechnology alternative to genetic engineering of plant varieties” – augustus 2009

[3] International Assessment of Agricultural Knowledge, Science and Technology for Development, “Agriculture at a Crossroads”, UNEP - 2009

Read 6920 times
Johan Malcorps

Fractiesecrertaris van de Groen!-fractie in het Vlaams

Parlement - voormalig parlementslid en politiek

secretaris van Groen!

C:\Users\johan.malcorps\Pictures\080620_01_JohanMalcorps.jpg

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.