logo

%AM, %15 %535 %2015 %11:%juni

Schor over de deeleconomie

Written by
Rate this item
(1 Vote)

Schor over de deeleconomie

Stijn Oosterlynck vult aan

Op maandag 16 november 2015 organiseert Vormingplus een avond over de nieuwe deeleconomie. We laten de Gentse Wijdelers aan het woord en ik duik in mijn couchsurfingarchief. De lezing van Juliet Schor in Antwerpen op 5 juni kwam dan ook als gegoten. Vanuit onderzoek kijkt Schor kritisch naar één en ander, zowel commerciële als niet-commerciële initiatieven.

Schor is vooral bekend als sociologe, haar boek Plenitude – The New Economics of True Wealth uit 2010 is brandend actueel. In Knack zegt ze daarover : “Met mijn boek wil ik net aantonen dat er een eenentwintigste-eeuwse manier is om low impact te zijn. Het betekent vooral dat we productiviteitsgroei moeten compenseren door minder te gaan werken”. Dirk Holemans vat het in zijn inleiding gebald samen: veel Amerikanen zijn overwerkt (tijdens de week) en zijn ‘overspent’ (in het weekend, de Grote Compensatiebeweging).

Schor gooit meteen vier vragen in de halfgevulde aula:

  1. Gaat het echt om delen of om een race naar de bodem?
  2. Reduceert de deeleconomie werkelijk CO2?
  3. Wordt de deeleconomie gecapteerd door het kapitalisme op zoek naar nieuwe afzetmarkten?
  4. Moet de deeleconomie geregeld worden?

Schor mist haar start niet en presenteert een overzichtelijk schema (die we op 16/11 perfect kunnen gebruiken) :

SchorTable1

Een aantal eerste bevindingen vanuit Amerikaans onderzoek:

  • Veel mensen vragen zich af wat er zo nieuw is aan die deeleconomie, nogal wat burgers zaten al jaren in een deelfilosofie en deelpraktijken
  • Het zijn vooral de witte middenklassegroepen die deze economie herontdekt hebben, in de arbeidersklassen en in veel migrantengroepen is er minder nieuws onder de Amerikaanse zon
  • Elkaar kennen en vertrouwen zijn zeer essentiële begrippen
  • Niet te onderschatten : het gaat om allerlei intieme netwerken (mensen die koken in elkaars huis)

Schor onderscheidt vier types van delen:

  1. Circulatie van goederen (rabarber, taart, kledij, miskoop …)
  2. Lenen van duurzame goederen (vb. autodelen)
  3. Werkuren die geruild worden (labor service exchange)
  4. Service exchange, dat kan hybride vormen aannemen als koken met groenten uit de tuin van een derde persoon .

Andere vaststellingen:

  1. Delen wordt sterk gecommercialiseerd, bedrijven willen er zich graag mee associëren …
  2. Delen kan zowel monetair als niet-monetair verlopen, het kan zowel ten goede als voor minder fraaie doelen worden ingezet (vb exploitatie van mensen) , het morele is niet overal gelijk

Het wordt pas echt interessant (en in de zaal merk je een diepe belangstelling, Schor is ook welbespraakt en heeft het over heel concrete praktijken) als ze in haar veldonderzoek duikt.

Wat leert haar een bevraging bij 43 AirBnB-delers?

  1. Alle delers waren allemaal over geld bezig in de interviews (anders zouden ze wel Couchsurfing doen)
  2. De meesten waren erg gelukkig met hun deelinitiatieven, ze waren opgetogen over de gebruikers en de sociale connecties die dat meebracht …
  3. In nogal wat gevallen werd flink geld verdiend (geen marginale bedragen maar substantieel inkomen)
  4. Het kan erg verslavend werken (iemand ergert zich omdat haar schoonouders op bezoek kwamen en bleven slapen, dat zorgde voor kamers die niet economisch benut konden worden …) à hilariteit in de zaal
  5. De helft van de delers waren erg sociaal ingesteld (er ontstonden veel vriendschappen, mensen wilden hun logies de stad tonen …), de rest deed het voor het geld en wilde niets met de gasten te maken hebben

Binnen AirBnB waren ook volgende vaststellingen:

  1. Een verschuiving van sommige ‘rental services’ naar ‘airbnb’ (onder een andere naam gebeurt hetzelfde)
  2. Er zijn tegenwoordig veel bedrijven die meedoen ‘Airbnb is dus zowel P2P als B2P)
  3. Hele wijken worden getransformeerd in AirBnB-getto’s (vb wijken in NY)

Ander onderzoek bevroeg werkers die in de ‘task rabbit’ actief waren:

  1. De keuzevrijheid voelde erg positief aan
  2. Gebruikers waren vaak jonge mensen die door de recessie niet aan de bak kwamen maar evengoed mensen die zich verveelden of die iets extra wilden verdienen bovenop hun regulier inkomen
  3. Veel van deze groep verdienden erg weinig, het betekende qua inkomensverwerving niet echt iets wezenlijk
  4. Onderzoek stelde ook vast dat het aantal gebruikers in dalende lijn ging

image002

Extra vaststellingen binnen deze praktijken:

  1. Het gaat er alsmaar agressiever en harder aan toe
  2. Er zijn allerlei thuisleveringsdiensten die tegen een erg minimale vergoeding opereren
  3. Uitbuiting is haast de norm à het aantal rechtszaken is enorm

In welke mate heeft de deeleconomie met vertrouwen en menselijk contact te maken?

  1. We kunnen ons afvragen wat de grens is van menselijke contacten : met hoeveel mensen kun je echt een goede vertrouwensband hebben
  2. Soms is er ook helemaal geen contact (met de carsharing bvb., soms hebben mensen geen contact met elkaar)

Is deze commerciële deeleconomie een groene economie?

  1. Mensen reizen meer want overnachten wordt goedkoper, consumptie wordt dus aangezwengeld
  2. Mensen verlaten de bus om Uber te gebruiken , een dalend aantal gebruikers voor publiek transport zorgt voor dalend draagvlak voor beleidsmakers
  3. Er is dus veel verblinding

Hoe zit het dan met non-profit-initiatieven?

Veel van deze projecten worden opgehangen rond een ander waardenkader : sociale innovatie, solidariteit, meer gelijkheid, verfijnen van democratie, enzovoorts.

Ook duurzame productie en lokale productie, gemeenschapseffecten, etc. staan centraal in de missie van veel van deze initiatieven. De marktlogica is verder weg. De ideologie is eerder egalitair. Eén uur binnen Time banks (een soort LETS-groepen) wordt gelijk gewaardeerd.

Maar geen rozen zonder doornen, voor sprookjes moet u niet bij Schor zijn :

…. Mensen hadden het vaak erg moeilijk met dat egalitaire

…. Er waren mensen die afkering stonden tegenover mensen die niet gediplomeerd waren

…. In veel praktijken was snobisme en elitarisme de sfeer, uitsluiting van groepen waar ze minder vertrouwd mee waren was vaak de norm (hoe zinvol zouden we Nussbaum hier kunnen laten op reflecteren? Zeer!)

….. er waren tal van niet-doorzichtige criteria om vooral niet met elkaar te moeten omgaan

…… in de makersgroepen vonden veel absurde en weinig nuttige toepassingen plaats, ze waren erg mannelijk en erg wit qua samenstelling.

Stijn Oosterlynck reageert, vult aan, bekritiseert, stelt vragen met een ‘Europese bril’:

Kan de deeleconomie sociale uitsluiting tegengaan? (Stijn doet veel onderzoek naar armoede en uitsluiting). Wat is het grotere perspectief? Hoe positioneert dit verhaal zich in een postkapitalistische context?

image003

Stijn stelt dat als het sociale of de menselijke noden het basisidee zijn dat dit een goede zaak is voor de deeleconomie. Ze vertrekt vanuit reële noden. De professor stelt ook vast dat er een duidelijke link is met burgerschap, autonomie en participatie. Veel initiatieven hebben iets aantrekkelijks en wonder boven wonder: zowel links als rechts in Europa omarmt de deeleconomie.

Wat is dan de hamvraag?

Oezita met de sociale rechten van mensen!

Standpunt, visievorming, vraagstelling ….

  1. De welvaartstaat met zijn traditie van solidariteit : hoe verhoudt zich dit met de deeleconomie?
  2. Is “de-growth” een standpunt van de nieuwe deeleconomie? Staat de deeleconomie voor een ander economisch model?
  3. Kunnen nieuwe vormen van leren en onderwijs –minder bureaucratisch en mss zelfs meer toegankelijk- democratiserende effecten hebben?
  4. Belastingen zijn erg onpersoonlijk en ze geven op zich geen stem aan je mening maar er is wel een universele toegang en mensen worden idealiter gelijk behandeld
  5. Hoe kunnen we de enorme toename van noden (in de zorg bvb.) opvangen met onze klassieke welvaartsstaat? (cfr. Furei Kippei in Japan)
  6. Kunnen menselijke noden in een deeleconomie ook op gemeenschapsnivo worden onderhandeld en georganiseerd? Is de Torekes In Gent daar een eerste poging toe ?
  7. We hebben een groot probleem met een tekort van jobs voor kortgeschoolden in deze samenleving. Kan de deeleconomie daar een antwoord op geven?

Tot slot, Schor en Stijn reageren op vragen uit de zaal:

  1. We moeten de markt aanvallen want de markt faalt
  2. De deeleconomie kan iets in de plaats stellen (maar het alternatief kan nog erger zijn dan wat de markt voorziet)
  3. Een basisinkomen zou veel kunnen veranderen en veel uitbuiting kunnen vermijden
  4. De technologie kan een bondgenoot zijn als we ons ZELF / LOS VAN DE KAPITALISTISCHE CONCERNS willen organiseren
  5. Dat mensen geld nodig hebben is een enorme drijfveer binnen de deeleconomie. We mogen niet vies zijn om ook dit veld ernstig te bestuderen. Zo komen we uit bij de vraag : What is the nature of the exchange?
  6. Er blijft nood aan allerlei sociale infrastructuur. Kijk maar naar de kaalslag in publieke dienstverlening onder Cameron en onder Rutte. Het boekenruilrek is eerder een fijne aanvulling op een goed uitgebouwde en door de staat gerunde bibliotheek. Een soepkar moet niet de honger bestrijden maar brengt verhalen over lokale duurzaamheid. Naast een LETS-munt zouden we al veel deugd hebben van lokalere ethische banken.

De avond was kort, er waren nog vragen te stellen maar onze geest is verscherpt. Om Armand te parafraseren: we bleven niet mager van het denken …

image004Stefaan Segaert, educatief medewerker Vormingplus Waas-en-dender, 12 juni 2015

 

Read 4033 times Last modified on %PM, %15 %550 %2015 %12:%juni

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.