logo

  • Harald Welzer2
  • Juliet Schor-4
  • DSC 0116-banner
  • michel bauwens 2
  • vandana shiva 38-3
  • p5
  • p6b
  • p4
  • SaskiaSassen1
  • Harald Welzer
  • Juliet Schor
  • Ecopolis 2015
  • Michel Bauwens
  • Vandana Shiva
  • Rob Hopkins
  • Het Groene Boek 2012
  • Dennis Meadows
  • Saskia Sassen

Laatste bijdragen schrijversgemeenschap

Johan Malcorps

Johan Malcorps

Fractiesecrertaris van de Groen!-fractie in het Vlaams

Parlement - voormalig parlementslid en politiek

secretaris van Groen!

“Circulaire economie” is uitgegroeid tot een nieuw buzz woord. Het gaat om een economie waarin kringlopen van materialen maximaal gesloten worden. Naar het model van bestaande kringlopen zoals van water, zuurstof of nutriënten in de natuur. Dikwijls wordt “circulair” nu als synoniem gebruikt van “duurzaam”. Maar dat is niet terecht. In wat volgt wil ik pleiten voor een echt duurzame circulaire economie. En wat kaf van het koren scheiden.

Tegenover de circulaire economie staat de lineaire economie of de wegwerp-economie, waar grondstoffen worden omgezet in producten en ten slotte in afval. De doorstroom verloopt in één richting : van wieg tot graf. In een echt duurzame circulaire economie gaan geen kostbare grondstoffen verloren, er ontstaat geen afval, er treden geen emissieverliezen op. Maar veel praktijken die vandaag al snel circulair genoemd worden, zijn niet veel meer dan lineaire processen met het op het einde van de keten een kleine feedback loop. Het gaat om vormen van klassieke recyclage, uiteraard beter dan wegwerp, maar waarbij toch het gros van het materiaal verloren gaat. Zeker als het gaat om down cycling of thermische recyclage. Plastic gebruiksvoorwerpen krijgen geen nieuw leven maar worden omgesmolten tot minderwaardige toepassingen, bijv. afdeklagen op storten. Of afval wordt verbrand en alleen de energie wordt gerecupereerd. Dat zijn mooie voorbeelden van recyclage, en daar zijn we in Vlaanderen koploper in. Maar met een echt circulaire productie heeft dat vooralsnog weinig van doen. In een duurzaam circulair model worden zo weinig mogelijk nieuwe grondstoffen gebruikt, worden producten maximaal opnieuw gebruikt en samen gedeeld, wordt consequent gekozen voor herstel, herwerken van producten, voor andere bestemmingen voor (onderdelen van) producten en pas in allerlaatste instantie voor het recycleren van de materialen in deze producten. Juist in de nieuwe hergebruik-, deel-, herstel- en herfabriceer-activiteiten gaan nieuwe arbeidsintiensieve economische sectoren met een grote toekomst schuil. Recyclageprocessen behoren tot een circulaire economie. Maar een duurzame circulaire economie is veel veel meer dan enkel een recyclage-economie.

Kringlopen kunnen ook op globale schaal gesloten worden. Ten koste van vervoer over duizenden kilometers. Het vervoer van afvalstoffen in grote containerschepen (die anders leeg terugvaren) kost quasi niets. Zodat die afvalstoffen ook naar derde wereld landen kunnen verscheept worden en daar herwerkt worden. Een aantal recyclagepraktijken (bijv. herwinning van materialen uit elektronisch afval in China of Afrika) kan als ‘circulair’, maar zeker niet als duurzaam beschouwd worden.

Een duurzame circulaire economie zal kiezen voor minder transport van grondstoffen en afvalstoffen. Thermodynamica is de achilleshiel van de circulaire economie. Er is steeds energie en arbeid nodig om de ontwaarding van producten, de lineaire gang van product naar afbraak (entropie) te keren. Een circulaire economie is maar duurzaam als ze niet alleen werkt met zo weinig mogelijk verlies van materialen, maar ook met zo weinig mogelijk verlies van energie, als ze niet alleen kiest voor hernieuwbare producten en materialen, maar ook voor hernieuwbare energie.

De Vlaamse prof duurzame ontwikkeling Bernard Mazijn pleit daarom voor een circulaire economie die duidelijk ook duurzame keuzes maakt. Eén van die duurzame keuzes is de keuze voor een regionale economische ontwikkeling. Een circulaire economie biedt mooie kansen voor een ‘re-localisatie’ van economische activiteiten. Maar dit is geen automatisme.

Duurzame circulaire economie werkt idealiter met korte ketens (of beter : cirkels) en geeft zo mee vorm aan een lokale economie. Denk aan voedselteams of “community supported agriculture” waarbij de afstand tussen boer en consument zeer klein gehouden wordt voor de productie van voedel of de hervalorisatie van organische reststoffen.

Maar duurzaamheid heeft ook met sociale aspecten te maken. Circulaire oplossingen die tegelijk kiezen voor samenwerking en die gemeenschapsvorming bevorderen, zijn duurzamer. De “cirkel” als model voor de sluiting van fysieke kringlopen, maar ook als symbool van nieuwe vormen van gemeenschappelijke actie : samenwerken,samen produceren, samen delen. Om een circulaire economie te laten rond-draaien zijn immers nieuwe vormen van afstemming en samenwerking nodig. Of in het jargon : nieuwe bedrijfs-, markt- en consumptiemodellen.

Zo is een hele deeleconomie ontstaan van mensen die samen producten en diensten delen, in plaats van elk apart producten of diensten aan te kopen. Het meervoudig gebruiken van producten past perfect in een circulaire economie en zorgt ervoor dat materialen verwerkt in producten maximaal renderen.

Daarnaast is ook een hele beweging ontstaan om zelf producten te ontwerpen of in eigen beheer aan te maken. Creatieve doe-het-zelvers vinden mekaar in experimenteerruimtes, buurtateliers, hacker spaces, techshops, fab labs, makerspaces : dure apparatuur en machines worden gedeeld om samen te ontwerpen of nieuwe dingen uit te vinden. Een volgende stap kan de productie op kleine schaal zijn in microfabrieken.

Of zoals Dirk Holemans van OIKOS het stelde in het e-boek van plan C over nieuwe product-dienst-systemen : “Het streven naar een kringloopeconomie zal enkel leiden tot een duurzame economie als we kiezen voor modellen die gebaseerd zijn op open samenwerking, gedeeld eigenaarschap en sociale waardecreatie”.

De Vlaamse regering wil besparen en doet dat uit overtuiging. Daarbij kijkt minister-president Geert Bourgeois in de eerste plaats naar de overheid. Als je wil besparen, moet je zelf het goede voorbeeld geven.

“Daarom zal de Vlaamse overheid in de eerste plaats ingrijpend besparen op het eigen apparaat… Ons doel is een kleinere, slagkrachtige overheid" lezen we in de aanhef van het Vlaams regeerakkoord . Het overheidsbeslag moet omlaag. En al snel werd er een getal op geplakt : 1.950 ambtenaren minder tegen 2019. De Vlaamse topambtenaren moesten de regering tegen begin van dit jaar laten weten welke taken ze willen afstoten. En hoe ze zich kunnen terugplooien op hun kerntaken.

Voor Geert Bourgeois is de keuze voor een ontvetting van de overheid een geloofskwestie. Hij laat zich daarbij inspireren door het boek ‘De Vierde Revolutie’ van twee topjournalisten van ‘The Economist’, John Micklethwait en Adrian Wooldridge1. De minister-president is vol van dit boek. In september vorig jaar raadde hij de Gentse studenten bij het openingscollege van Carl Devos aan om zeker dit boek te lezen. Ook voor zijn collega ministers en voor de Vlaamse ambtenaren is het aanbevolen lectuur2.

Voldoende reden dus om het boek met aandacht door te lezen. Op zoek naar dé inspiratiebron voor het denken van de minister-president over de nieuwe overheid die hij wenst voor Vlaanderen.

Over Robert & Edward Skidelski's, 'Hoeveel is Genoeg?'.

Vader en zoon die samen een boek schrijven. De vader is econoom een Keynes-kenner. De zoon is filosoof. In elk geval een originele vertrekpositie.

Onze fixatie op economische groei staat het goede leven in de weg, is de basisstelling van beide auteurs. In de rijke landen van de wereld bestaat het goede leven eigenlijk al, maar door het verblind najagen van groei, blijft het voortdurend buiten ons bereik.

woensdag, 15 januari 2014 13:40

Vergeet de schaarste, kies voor overvloed

HET ECO-OPTIMISME VAN MICHAEL BRAUNGART EN WILLIAM MCDONOUGH

In hun tweede boek ‘De Upcycle’ schetsen Braungart en McDonough opnieuw een wereld van ecologische overvloed. Als we kiezen voor het ecologisch ontwerpen van producten, stoppen we niet alleen de verloedering van onze planeet, maar gaan we ons milieu effectief upgraden. Zij kiezen voor radicale oplossingen die ecologisch maar ook sociaal rechtvaardig zijn.

woensdag, 17 april 2013 18:23

Ecologie van de armen

Ecologische economie is het alternatief voor een (neo-)klassieke op groei gerichte economie. Maar ecologische economie staat ook voor een andere manier van wetenschap bedrijven, niet vanuit een ivoren toren, maar in voortdurend overleg met basisgroepen, NGO’s of groepen die opkomen voor ecologische rechtvaardigheid.   Dat is al sinds jaar en dag de manier van werken van ecologist en wetenschapper Joan Martinez-Alier en dat is ook het uitgangspunt voor het boek “ECOLOGICAL ECONOMICS FROM THE GROUND UP”[1]. Het boek schetst de principes van een ecologische economie, maar dan vanuit de praktijk, vanuit de strijd van gewone mensen in Afrika, Azië, Latijns Amerika, Europa voor een beter leefmilieu en daardoor voor een beter leven.


De partij van Bart De Wever wil de bakens in Vlaanderen grondig verzetten. De N-VA staat voor een nieuw conservatief beleid. Soms betekent dit dat men de klok jaren wil terug draaien. Zo bijv. op vlak van het mobiliteitsbeleid.

dinsdag, 21 februari 2012 17:26

100% HERNIEUWBAAR NU !

In oktober 2010 overleed Hermann Scheer aan een hartaanval. Hij was Duits socialistisch parlementslid. Maar bovenal vurig pleitbezorger van hernieuwbare energie en vooral zonne-energie. Hij was voorzitter van EUROSOLAR en van de World Council for Renewable Energy. Hij schreef geschiedenis als grondlegger van de Hernieuwbare Energiewet (EEG) in Duitsland met het systeem van feed-in-tarieven (zie kader) dat inmiddels door zowat 40 landen is overgenomen. En hij was de drijvende kracht achter de totstandkoming van het internationaal agentschap voor hernieuwbare energie (IRENA) dat in 2009 van start ging.

Zijn publicaties vonden internationaal weerklank : “The Solar Economy “(2004), “Energy Autonomy” (2006) en postuum “The Energy Imperative” (2011). De laatste vier jaar van zijn leven werkte hij aan de documentairefilm ‘The  4th Revolution. Energy Autonomy – Free Energy for All” die maart 2010 uitkwam.

woensdag, 09 november 2011 11:56

Geen toekomst meer voor mega shopping centra

Het nieuwe beleveniscenter, of zeg maar shopping center Uplace dat de Vlaamse regering wil/wou bouwen in Machelen/Vilvoorde, zorgt recent voor heel wat discussie. Terecht wordt gewezen op milieu- en mobiliteitseffecten en op de negatieve weerslag voor de middenstand in Vilvoorde, Machelen, Leuven, zelfs Aalst.

Maar de vraag ten gronde is of grote shopping centra, type Wijnegem Shopping Center, nog wel van deze tijd zijn. Gaat het niet om de dinosaurussen van de retail? Is het model van de grote shopping centra buiten de stadskernen niet op sterven na dood? Als dat zo is, dan hinkt de Vlaamse Regering hopeloos achterop. De vorige en deze regering hebben dure contracten getekend met de projectontwikkelaars van Uplace. Zogezegd voor een creatief en vernieuwend project van de toekomst. Maar kiest men niet eerder voor een project dat hopeloos en nostalgisch blijft vast hangen in het verleden?

Om deze vragen te beantwoorden, is het wellicht nuttig even kort in de geschiedenis te duiken van de shopping malls.

 

zondag, 09 oktober 2011 11:10

Inleveren maakt gelukkig?

In haar proefschrift “Living with Less. Prospects for Sustainability” (2010) maakt Jeanine Schreurs op basis van praktijkonderzoek duidelijk dat rond komen met minder geld kan leiden tot meer persoonlijk geluk en alleszins een meer duurzame levenswijze. Maar dat mag natuurlijk niet gebruikt worden om sociale inleveringen en koopkrachtverlies goed te praten.

Er was de laatste maanden veel te doen rond de veldproef met genetisch gemanipuleerde aardappelen te Wetteren. Onderzoekers, politici, jan en alleman nam standpunt in voor of tegen genetisch gemodificeerde organismen (GGO's.

Maar is genetische manipulatie nog wel top of the bill? Zijn GGO's niet achterhaald en is het niet hoog tijd om de keuze te makjen voor nieuwe en meer duurzame biotechnologieën?

 

Pagina 1 van 2

Doneer

Wil je Oikos steunen als onafhankelijk platform? Dan kan door een bijdrage – groot of klein - te storten op BE29 0015 9877 0164 (BIC: GEBA BE BB) van Oikos vzw.

Over Oikos

Oikos wil een toonaangevend forum zijn voor de sociaal-ecologische tegenstroom. Oikos vertrekt vanuit de analyse dat het gangbare economische model ecologisch niet duurzaam is, en dat de emancipatie van velen in onze samenleving en de wereld nog lang niet voltooid is. Oikos behandelt alle dimensies van dit streven naar verandering: de onderliggende ethiek, de analyse van de bestaande toestand, de ontwikkeling van alternatieven en de politieke strategie.

Gratis proefnummer

Wil je graag een gratis proefnummer ontvangen van Oikos? Dat kan! Vul op deze pagina jouw gegevens in en wij sturen jou het laatste Oikos nummer als gratis proefnummer op.